Kredyty frankowe · roszczenia banków · TSUE
Roszczenie banku o wynagrodzenie za bezumowne korzystanie z kapitału kredytu
Po stwierdzeniu nieważności umowy kredytu frankowego bank może żądać zwrotu wypłaconego kapitału. Nie przysługuje mu natomiast dodatkowe wynagrodzenie za korzystanie z kapitału, odszkodowanie ani sądowa waloryzacja tego świadczenia. Zasady te wynikają obecnie z utrwalonego orzecznictwa TSUE i Sądu Najwyższego.
Na czym polega żądanie banku i jaki jest skutek nieważności?
Po rozpoczęciu sporów dotyczących kredytów frankowych banki zapowiadały, że w razie stwierdzenia nieważności umowy będą dochodzić od kredytobiorców nie tylko zwrotu kapitału, lecz także dodatkowego wynagrodzenia za możliwość korzystania z tych środków. Wysokość takiego żądania miała niekiedy odpowiadać kosztowi kredytu złotowego albo odsetkom obliczonym według stawki WIBOR.
Stwierdzenie nieważności umowy prowadzi do rozliczenia świadczeń spełnionych bez podstawy prawnej. Bank ma roszczenie o zwrot kwoty rzeczywiście wypłaconego kapitału, natomiast kredytobiorca może żądać zwrotu świadczeń przekazanych bankowi w wykonaniu nieważnej umowy, w tym rat, odsetek, prowizji i innych pobranych opłat.
Zgodnie z uchwałą Sądu Najwyższego z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22, są to odrębne roszczenia każdej ze stron. W praktyce sposób ich rozliczenia zależy również od zgłoszonych zarzutów, potrącenia oraz treści żądań objętych postępowaniem.
Wyrok TSUE z 10 września 2026 r. w sprawie C-510/25, Adazik, nie narzucił polskim sądom ani teorii salda, ani teorii dwóch kondykcji. Trybunał pozostawił tę kwestię prawu krajowemu, wymagając jednocześnie zachowania ochrony przyznanej konsumentowi przez dyrektywę 93/13. Szerzej omawiamy to w artykule Wyrok TSUE C-510/25 Adazik – teoria salda i odsetki.
Czego bank może żądać po stwierdzeniu nieważności umowy?
Roszczenia banku mogą obejmować:
- zwrot nominalnej kwoty kapitału wypłaconej kredytobiorcy;
- odsetki ustawowe za opóźnienie, jeżeli roszczenie o zwrot kapitału stało się wymagalne, a kredytobiorca pozostaje w opóźnieniu.
Bank nie może natomiast żądać:
- wynagrodzenia za korzystanie z kapitału;
- odszkodowania odpowiadającego kosztowi finansowania kredytu;
- korzyści obliczonej według oprocentowania kredytu złotowego albo stawki WIBOR;
- sądowej waloryzacji wypłaconego kapitału z powodu zmiany siły nabywczej pieniądza.
Podstawa prawna roszczenia banku o zwrot kapitału
Podstawę zwrotu świadczeń spełnionych w wykonaniu nieważnej umowy stanowią art. 405 i art. 410 k.c. Przepisy o bezpodstawnym wzbogaceniu pozwalają bankowi odzyskać wypłacony kapitał, nie tworzą jednak odrębnego prawa do wynagrodzenia za okres, w którym kredytobiorca korzystał z tych pieniędzy.
Wyrok TSUE C-520/21 – bankowi nie przysługuje dodatkowe wynagrodzenie
Spór został jednoznacznie rozstrzygnięty przez Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej w wyroku z 15 czerwca 2023 r., C-520/21.
TSUE uznał, że dyrektywa 93/13 sprzeciwia się przyznaniu bankowi rekompensaty wykraczającej poza zwrot wypłaconego kapitału oraz ustawowe odsetki za opóźnienie należne od chwili wezwania do zapłaty.
Przyznanie bankowi dodatkowej korzyści osłabiałoby ochronę konsumenta. Kredytobiorca, który zakwestionował nieuczciwe warunki umowy, musiałby liczyć się z obowiązkiem zapłaty świadczenia odtwarzającego część wynagrodzenia wynikającego z nieważnego kontraktu.
Waloryzacja kapitału również nie przysługuje bankowi
Po zakwestionowaniu roszczeń o wynagrodzenie banki zaczęły przedstawiać podobne żądania jako roszczenia o sądową waloryzację kapitału. Argumentowały, że od chwili wypłaty kredytu zmieniła się siła nabywcza pieniądza, dlatego zwrotowi powinna podlegać kwota wyższa od nominalnie wypłaconej.
TSUE w postanowieniu z 12 stycznia 2024 r., C-488/23 potwierdził, że bank nie może uzyskać takiej rekompensaty w drodze sądowej waloryzacji. Zmiana nazwy roszczenia nie pozwala bankowi odzyskać świadczenia, którego dochodzenie pozostaje sprzeczne z ochronnym celem dyrektywy 93/13.
Uchwała Sądu Najwyższego III CZP 25/22
Stanowisko TSUE znalazło potwierdzenie w uchwale pełnego składu Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22.
Sąd Najwyższy przyjął, że żadna ze stron niewiążącej umowy kredytu nie może żądać odsetek ani innego wynagrodzenia za korzystanie ze swoich środków za okres od spełnienia nienależnego świadczenia do chwili powstania opóźnienia w jego zwrocie.
Bankowi mogą więc przysługiwać odsetki ustawowe za opóźnienie, ale dopiero po skutecznym postawieniu roszczenia o zwrot kapitału w stan wymagalności. Nie są to odsetki za cały okres korzystania z kredytu ani zastępcze oprocentowanie nieważnej umowy.
Stanowisko Prezesa UOKiK
Prezes UOKiK już w grudniu 2019 r. wskazywał, że bankowi nie przysługuje wynagrodzenie za korzystanie z kapitału po stwierdzeniu nieważności umowy zawierającej niedozwolone postanowienia. Przyznanie takiego świadczenia pozwalałoby przedsiębiorcy zachować korzyść wynikającą z zastosowania wadliwego wzorca umownego.
Pełne stanowisko jest dostępne na stronie Urzędu: Stanowisko Prezesa UOKiK w sprawie wyroku TSUE C-260/18.
Wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z 20 lutego 2020 r.
Jednym z pierwszych orzeczeń dotyczących tego problemu był wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z 20 lutego 2020 r., I ACa 635/19. Bank dochodził w tej sprawie świadczenia odpowiadającego odsetkom kapitałowym obliczonym według stawki WIBOR.
Sąd uznał, że uwzględnienie takiego żądania prowadziłoby do odtworzenia nieważnej umowy w zakresie jej oprocentowania. Wskazał również, że polskie prawo nie przewiduje podstawy do przyznania bankowi wynagrodzenia za korzystanie z kapitału udostępnionego na podstawie nieważnej umowy kredytu.
Późniejsze orzecznictwo TSUE i Sądu Najwyższego potwierdziło kierunek przyjęty w tym wyroku.
Czy bank może pozwać kredytobiorcę o zwrot kapitału?
Bank może wystąpić z powództwem o zwrot kapitału również przed prawomocnym zakończeniem sprawy wszczętej przez kredytobiorcę. W wyroku z 16 kwietnia 2026 r., C-752/24 TSUE uznał, że wniesienie takiego pozwu może przerwać bieg przedawnienia roszczenia banku. Sąd powinien przy tym stosować dostępne rozwiązania procesowe w sposób, który nie obciąży konsumenta nieproporcjonalnymi kosztami.
Wniosek
Bank może odzyskać wypłacony kapitał i należne odsetki za opóźnienie, ale nie może obciążyć kredytobiorcy dodatkowym wynagrodzeniem ani waloryzacją za okres korzystania z kapitału.
Pomoc w sprawach dotyczących roszczeń banku
Kancelaria prowadzi sprawy dotyczące nieważności kredytów frankowych oraz postępowania wszczynane przez banki o zwrot kapitału. Analiza pozwu banku obejmuje w szczególności wysokość dochodzonej kwoty, dotychczasowe rozliczenia, wymagalność roszczenia, odsetki oraz możliwość potrącenia wierzytelności stron.
Więcej informacji znajduje się na stronie Pomoc dla frankowiczów.
Roszczenie banku po unieważnieniu kredytu
Sam fakt otrzymania pozwu banku nie oznacza, że dochodzona kwota jest prawidłowa ani że wszystkie objęte pozwem świadczenia rzeczywiście są należne. Znaczenie mają wcześniejsze spłaty kredytu, rozliczenia stron, data wezwania do zapłaty, sposób sformułowania żądania oraz czynności podjęte w dotychczasowym sporze z bankiem.
W takich sprawach warto przeanalizować pozew razem z dokumentacją dotyczącą kredytu i dotychczasowego postępowania. Pozwala to ustalić, jaka część roszczenia dotyczy zwrotu kapitału, czy bank prawidłowo nalicza odsetki i jakie zarzuty mogą mieć znaczenie dla rozliczenia stron.
Kancelaria prowadzi postępowania wszczynane przez banki przeciwko kredytobiorcom oraz sprawy dotyczące rozliczenia nieważnych umów kredytów frankowych.
