Prawo spadkowe
Prawo spadkowe
zachowek · dział spadku · testament · darowizny
Sprawy spadkowe mogą dotyczyć ustalenia kręgu spadkobierców, testamentu, podziału majątku, zachowku, darowizn dokonanych za życia spadkodawcy oraz odpowiedzialności za długi spadkowe. Prowadzimy sprawy zarówno wtedy, gdy możliwe jest uzgodnienie rozliczeń, jak i w postępowaniu sądowym.
Zakres spraw
Najczęstsze sprawy spadkowe
Stwierdzenie nabycia spadku
Spadkobierca nabywa spadek z chwilą śmierci spadkodawcy. Postanowienie sądu albo zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia potwierdzają, kto dziedziczy, na jakiej podstawie i w jakich udziałach. Przy dziedziczeniu testamentowym oceny może wymagać również ważność, treść lub odwołanie testamentu.
Dział spadku
Jeżeli spadek przypada kilku spadkobiercom, dział prowadzi do podziału należących do niego rzeczy i praw. Ustala się skład i wartość majątku oraz sposób jego podziału, a w postępowaniu sądowym mogą zostać rozliczone także określone roszczenia między współspadkobiercami.
Zachowek
Roszczenie o zachowek wymaga ustalenia, kto należy do kręgu osób uprawnionych, jaki udział przypadłby tej osobie przy dziedziczeniu ustawowym oraz jaka wartość powinna zostać przyjęta do rozliczenia. W rachunku mogą być uwzględniane także określone darowizny i zapisy windykacyjne.
Darowizny dokonane za życia
Darowizna może wpływać na późniejsze rozliczenia spadkowe, ale nie w każdej sprawie i nie na tych samych zasadach. Inne przepisy regulują doliczanie darowizn przy obliczaniu zachowku, a inne ich zaliczanie na schedę spadkową przy dziale spadku.
Podział majątku
Dział spadku – co podlega rozliczeniu?
Jeżeli spadek przypadł kilku osobom, do czasu jego działu przysługują im udziały we wspólnym majątku spadkowym. Dział prowadzi do przyznania poszczególnych składników konkretnym spadkobiercom, niekiedy z obowiązkiem odpowiednich spłat lub dopłat.
W sądowym postępowaniu o dział spadku sąd ustala skład i wartość majątku podlegającego podziałowi. Rozstrzyga również o określonych wzajemnych roszczeniach współspadkobierców, między innymi z tytułu posiadania rzeczy spadkowych, pobranych pożytków, nakładów oraz spłaconych długów spadkowych.
Same długi spadkowe nie są dzielone między spadkobierców tak jak rzeczy i prawa należące do spadku. Odrębnej oceny wymaga odpowiedzialność za te długi oraz rozliczenie sytuacji, w której jeden ze spadkobierców spłacił zobowiązanie obciążające spadek.
Roszczenia po spadkodawcy
Zachowek – od czego zależy roszczenie?
Do zachowku mogą być uprawnieni zstępni, małżonek oraz rodzice spadkodawcy, jeżeli w konkretnej sytuacji byliby powołani do dziedziczenia z ustawy. Wysokość zachowku odpowiada co do zasady połowie wartości udziału ustawowego, a w przypadku małoletniego zstępnego albo osoby trwale niezdolnej do pracy – dwóm trzecim tego udziału.
Do ustalenia należnej kwoty trzeba określić substrat zachowku, uwzględnić właściwe darowizny i zapisy windykacyjne oraz świadczenia, które uprawniony już otrzymał. Osobno ustala się, od kogo i w jakim zakresie można dochodzić zapłaty.
Przepisy pozwalają również zobowiązanemu do zapłaty zachowku żądać w określonych przypadkach odroczenia płatności, rozłożenia jej na raty, a wyjątkowo także obniżenia zachowku. Ocena zależy od sytuacji osobistej i majątkowej obu stron.
Pozostałe zagadnienia
Testament, długi i wcześniejsze darowizny
Testament i podstawa dziedziczenia
W przypadku testamentu ustalamy jego formę, treść oraz wpływ na krąg spadkobierców. Jeżeli kwestionowana jest jego skuteczność, analizujemy również okoliczności sporządzenia testamentu i podnoszone podstawy nieważności.
Jeżeli spełnione są ustawowe warunki i notariusz nie ma wątpliwości co do osoby spadkobiercy, podstawy dziedziczenia i udziałów, prawa do spadku mogą zostać potwierdzone również zarejestrowanym aktem poświadczenia dziedziczenia.
Przyjęcie, odrzucenie i długi spadkowe
Oświadczenie o przyjęciu albo odrzuceniu spadku można złożyć w ciągu sześciu miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swojego powołania. Brak oświadczenia w tym terminie oznacza przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza.
Do zachowania sześciomiesięcznego terminu wystarcza złożenie przed jego upływem wniosku do sądu o odebranie oświadczenia. Przy ocenie odpowiedzialności za długi trzeba uwzględnić również sposób przyjęcia spadku i zasady ograniczenia odpowiedzialności wynikające z przepisów.
Darowizny a późniejsze rozliczenia
Przy obliczaniu zachowku darowizny i zapisy windykacyjne dolicza się do spadku na zasadach określonych w Kodeksie cywilnym, z uwzględnieniem ustawowych wyjątków.
Odrębne reguły obowiązują przy zaliczaniu darowizn na schedę spadkową. Przy dziedziczeniu ustawowym dotyczy to przede wszystkim działu między zstępnymi albo między zstępnymi i małżonkiem, chyba że spadkodawca zwolnił określone przysporzenie z obowiązku zaliczenia albo wynika to z okoliczności.
Dokumenty
Dokumenty do wstępnej oceny sprawy
Zakres potrzebnych materiałów zależy od rodzaju sprawy. Na początku wystarczą dokumenty, które są obecnie dostępne; po ich sprawdzeniu można ustalić, jakie informacje wymagają uzupełnienia.
Dziedziczenie i testament
Testament, akt zgonu, wcześniejsze postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku, akty poświadczenia dziedziczenia oraz dokumenty pozwalające ustalić krąg spadkobierców.
Majątek i zobowiązania
Dokumenty dotyczące nieruchomości, rachunków, udziałów, innych składników majątku oraz kredytów, pożyczek i pozostałych zobowiązań spadkodawcy.
Darowizny i rozliczenia
Umowy i akty notarialne dotyczące darowizn, potwierdzenia przelewów, dokumenty dotyczące nakładów, spłat długów oraz innych rozliczeń między spadkobiercami.
Najczęstsze pytania
Prawo spadkowe – pytania i odpowiedzi
Czy każda darowizna dokonana za życia wpływa na zachowek?
Nie. Kodeks cywilny określa, które darowizny dolicza się przy obliczaniu zachowku oraz przewiduje wyjątki od tej zasady. Ocena zależy między innymi od rodzaju przysporzenia, osoby obdarowanej, daty jego dokonania i sytuacji rodzinnej spadkodawcy.
Ile czasu jest na dochodzenie zachowku?
Termin zależy od podstawy roszczenia. Roszczenia uprawnionego z tytułu zachowku związane z dziedziczeniem testamentowym przedawniają się co do zasady po pięciu latach od ogłoszenia testamentu. Roszczenie wobec osoby zobowiązanej do uzupełnienia zachowku z tytułu otrzymanej darowizny lub zapisu windykacyjnego przedawnia się po pięciu latach od otwarcia spadku. Jeżeli spadkodawca nie pozostawił testamentu, początek biegu przedawnienia wymaga uwzględnienia charakteru konkretnego roszczenia i zasad wynikających z orzecznictwa.
Czy długi spadkowe są dzielone w sprawie o dział spadku?
Nie dzieli się ich w taki sam sposób jak rzeczy i prawa należące do spadku. W postępowaniu działowym sąd może natomiast rozstrzygnąć między współspadkobiercami roszczenia związane z długami spadkowymi, które zostały już przez nich spłacone.
Ile czasu jest na odrzucenie spadku?
Oświadczenie można złożyć w ciągu sześciu miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swojego powołania do spadku. Nie musi być to więc dzień śmierci spadkodawcy. Do zachowania terminu wystarcza złożenie przed jego upływem wniosku do sądu o odebranie oświadczenia.
Czy każda sprawa spadkowa wymaga postępowania sądowego?
Nie. Jeżeli spełnione są warunki przewidziane w Prawie o notariacie, prawa do spadku mogą zostać potwierdzone aktem poświadczenia dziedziczenia. Także dział spadku może nastąpić na podstawie umowy wszystkich spadkobierców; jeżeli do spadku należy nieruchomość, umowa o dział wymaga formy aktu notarialnego.