Całkowicie spłacony kredyt frankowy – czy można odzyskać pieniądze?
Całkowita spłata kredytu frankowego nie zamyka sama w sobie drogi do rozliczenia z bankiem. Jeżeli umowa zawierała niedozwolone postanowienia, a po ich usunięciu nie może dalej obowiązywać, kredytobiorca może dochodzić zwrotu świadczeń spełnionych na rzecz banku także wtedy, gdy ostatnia rata została zapłacona kilka lub kilkanaście lat temu.
Dotyczy to przede wszystkim kredytów indeksowanych i denominowanych do CHF, ale podobne problemy mogą występować również w umowach powiązanych z EUR, USD czy GBP. Spłata kredytu nie zmienia treści zawartej wcześniej umowy ani sposobu, w jaki bank ukształtował zasady przeliczeń i ryzyko walutowe.
Przy kredycie już wykonanym zmienia się natomiast cel sporu. Kredytobiorca nie potrzebuje rozstrzygnięcia, czy ma dalej płacić raty. Na pierwszy plan wychodzi rozliczenie świadczeń spełnionych przez strony w wykonaniu umowy.
Czy spłata kredytu wyklucza zakwestionowanie umowy?
Nie. Wykonanie umowy nie usuwa wad jej postanowień. Jeżeli określone klauzule były niedozwolone, późniejsza spłata kredytu nie nadaje im prawidłowego charakteru.
W sprawie dotyczącej spłaconego kredytu nadal można badać przede wszystkim treść umowy i regulaminu, sposób ustalania kursów waluty oraz informacje przekazane kredytobiorcy przed zawarciem umowy. W starszych wzorcach bankowych zasadniczy problem często dotyczy sposobu określania kursów przez bank oraz zakresu informacji o rzeczywistych ekonomicznych skutkach ryzyka walutowego.
Sama waluta nie przesądza o wadliwości umowy
Wzrost kursu CHF, EUR czy USD nie jest samodzielną podstawą do uznania umowy za nieważną. Decyduje jej konkretna konstrukcja: sposób określenia świadczeń stron, mechanizm przeliczeń, treść regulaminu i zakres informacji udzielonych konsumentowi.
Dlatego analizować trzeba dokumenty konkretnego kredytu, a nie samo określenie go jako „frankowego” czy „walutowego”.
Jak wygląda rozliczenie całkowicie spłaconego kredytu?
Jeżeli sąd przyjmie, że umowa nie wiąże z powodu niedozwolonego charakteru jej postanowień, świadczenia spełnione w jej wykonaniu podlegają rozliczeniu według przepisów o świadczeniu nienależnym.
Sąd Najwyższy przyjął w tych sprawach teorię dwóch kondykcji. W praktyce oznacza to, że wierzytelność kredytobiorcy i wierzytelność banku są odrębnymi roszczeniami. Kredytobiorca może dochodzić zwrotu świadczeń przekazanych bankowi, natomiast bank może mieć własne roszczenie dotyczące zwrotu wypłaconego kapitału.
- Roszczenie kredytobiorcy dotyczy świadczeń spełnionych na rzecz banku w wykonaniu nieważnej umowy.
- Roszczenie banku o zwrot wypłaconego kapitału jest oceniane odrębnie.
- Nie jest to jedna „nadpłata” rozumiana po prostu jako różnica pomiędzy sumą rat a kwotą udostępnionego kapitału.
Takie stanowisko Sąd Najwyższy przyjął w uchwale siedmiu sędziów z 7 maja 2021 r., III CZP 6/21, a następnie potwierdził w uchwale pełnego składu Izby Cywilnej z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22.
Z tego powodu sama suma wpłat dokonanych przez kredytobiorcę nie odpowiada jeszcze kwocie, która po zakończeniu sporu pozostanie po jego stronie. Trzeba uwzględnić rozliczenie kapitału, ewentualne potrącenie wzajemnych wierzytelności oraz należne odsetki ustawowe za opóźnienie.
Czy po spłacie kredytu trzeba żądać ustalenia nieważności umowy?
Przy kredycie nadal wykonywanym żądanie ustalenia nieważności ma oczywisty wymiar praktyczny. Rozstrzygnięcie sądu odpowiada wówczas również na pytanie, czy kredytobiorca ma dalej płacić raty i czy stosunek wynikający z umowy nadal istnieje.
Po całkowitej spłacie układ procesowy jest inny. Jeżeli umowa została już wykonana, zasadniczym celem postępowania może być dochodzenie zapłaty. Nieważność umowy może zostać wówczas oceniona przez sąd jako przesłanka rozstrzygnięcia o roszczeniu pieniężnym.
Interes prawny po spłacie kredytu
Odrębne żądanie ustalenia na podstawie art. 189 k.p.c. wymaga wykazania interesu prawnego. Po zakończeniu wykonywania umowy nie należy zakładać jego istnienia automatycznie.
Trzeba ocenić, czy samo rozstrzygnięcie o zapłatę usunie istniejącą niepewność prawną, czy też w konkretnej sprawie nadal istnieje potrzeba uzyskania odrębnego orzeczenia dotyczącego stosunku prawnego wynikającego z umowy.
Konstrukcja pozwu dotyczącego całkowicie spłaconego kredytu może więc różnić się od pozwu w sprawie umowy, która nadal jest wykonywana.
Spłacony kredyt frankowy a przedawnienie roszczeń
Sam fakt, że kredyt został spłacony wiele lat temu, nie wystarcza do stwierdzenia, że roszczenie konsumenta jest przedawnione.
W orzecznictwie TSUE przyjmuje się, że zasady przedawnienia nie mogą prowadzić do sytuacji, w której konsument traci możliwość dochodzenia zwrotu świadczeń, zanim miał realną możliwość dowiedzenia się o niedozwolonym charakterze warunku umownego i wynikających z tego skutkach prawnych.
Daty zawarcia umowy, zapłaty poszczególnych rat czy całkowitej spłaty kredytu nie można więc automatycznie utożsamiać z początkiem biegu przedawnienia roszczenia konsumenta.
W wyroku z 19 marca 2026 r., C-679/24, TSUE ponownie odniósł się do sytuacji, w której termin przedawnienia biegnie w okresie, gdy konsument nie wiedział i nie mógł odpowiednio wiedzieć o nieuczciwym charakterze warunku umownego. Oceniając przedawnienie, trzeba więc uwzględniać rzeczywistą możliwość poznania przez konsumenta podstaw jego roszczenia.
Nie oznacza to, że zarzut przedawnienia można pomijać. W konkretnej sprawie trzeba przeanalizować datę całkowitej spłaty, wcześniejszą korespondencję z bankiem, reklamacje, ewentualne propozycje ugodowe oraz moment, w którym kredytobiorca zakwestionował umowę.
Przy kredycie spłaconym wiele lat temu analiza chronologii zdarzeń ma często równie duże znaczenie jak sama treść umowy.
Roszczenie banku o zwrot kapitału
Rozliczenie nieważnej umowy wymaga uwzględnienia kapitału udostępnionego przez bank. Z tego względu potencjalnego wyniku sprawy nie powinno się oceniać wyłącznie przez zsumowanie wszystkich rat, prowizji i innych świadczeń zapłaconych przez kredytobiorcę.
Osobną kwestią jest przedawnienie roszczenia banku.
W uchwale z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22, Sąd Najwyższy przyjął, że jeżeli umowa nie wiąże z powodu niedozwolonych postanowień, bieg przedawnienia roszczenia banku o zwrot wypłaconego kapitału rozpoczyna się co do zasady od dnia następującego po dniu, w którym kredytobiorca zakwestionował wobec banku związanie tymi postanowieniami.
Do tego zagadnienia odniósł się również TSUE w wyroku z 2 lipca 2026 r. w połączonych sprawach C-261/25 Ścierbek i C-262/25 Drózdzik. Trybunał uznał, że prawo Unii nie stoi na przeszkodzie rozwiązaniu, według którego termin przedawnienia roszczenia banku rozpoczyna się od pierwszego zakwestionowania przez konsumenta związania nieuczciwymi warunkami umowy.
Pierwsza reklamacja może mieć znaczenie także dla banku
Data pierwszego jednoznacznego zakwestionowania umowy może wpływać nie tylko na sytuację kredytobiorcy. Może być istotna również przy ocenie, kiedy rozpoczął się bieg przedawnienia roszczenia banku o zwrot kapitału.
Odsetki ustawowe za opóźnienie a treść wezwania do zapłaty
Kredytobiorca może dochodzić nie tylko zwrotu świadczeń, lecz także odsetek ustawowych za opóźnienie. Przy ustalaniu daty, od której są należne, znaczenie może mieć sposób sformułowania wcześniejszego wezwania skierowanego do banku.
W wyroku z 11 czerwca 2026 r. w sprawie C-903/24 Zmarka TSUE uznał, że dyrektywa 93/13 nie stoi na przeszkodzie krajowej wykładni, zgodnie z którą odsetki mogą być należne dopiero od doręczenia bankowi dokumentu wskazującego konkretną kwotę żądanego zwrotu.
W praktyce ma więc znaczenie, czy kredytobiorca jedynie zakwestionował umowę, czy również sformułował konkretne żądanie pieniężne. Ogólne wezwanie do „zwrotu wszystkich należności” może być oceniane inaczej niż żądanie wskazujące określoną kwotę i podstawę jej zwrotu.
W sporach z bankami jedno zdanie w reklamacji potrafi po kilku latach nabrać całkiem wymiernego znaczenia.
Spłacony kredyt Banku Millennium – ponad 262 tys. zł po rozliczeniu stron
Jedna z prowadzonych przez nas spraw dotyczyła całkowicie spłaconego kredytu Banku Millennium S.A.
- Sąd: Sąd Okręgowy w Toruniu.
- Wyrok: 29 maja 2024 r.
- Sygnatura: I C 2227/23.
- Kwota zasądzona: 328 534,36 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie.
Bank wniósł apelację. W toku postępowania apelacyjnego strony zawarły porozumienie kompensacyjne. Po uwzględnieniu wierzytelności Kredytobiorczyni, należnych odsetek oraz wierzytelności banku dotyczącej kapitału bank zobowiązał się zapłacić 262 509,26 zł.
Spłacony kredyt frankowy w Banku Millennium – opis sprawy i rozliczenia →
Ta sprawa dobrze pokazuje różnicę między kwotą zasądzoną na rzecz kredytobiorcy a końcowym ekonomicznym rozliczeniem nieważnej umowy po uwzględnieniu wzajemnych wierzytelności stron.
Fortis Bank / BNP Paribas – roszczenia po całkowitej spłacie kredytu
Inna prowadzona przez nas sprawa dotyczyła całkowicie spłaconej umowy dawnego Fortis Banku.
- Sąd: Sąd Okręgowy w Toruniu.
- Wyrok: 16 kwietnia 2026 r.
- Sygnatura: I C 847/24.
- Zasądzone świadczenie: 13 898,37 zł oraz 160 280,06 CHF wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od 27 lutego 2024 r.
Fortis Bank / BNP Paribas – 160 280 CHF dla kredytobiorcy po spłacie kredytu →
Sprawa wymagała oceny konstrukcji umowy dawnego Fortis Banku, w tym regulaminu, sposobu uruchomienia kredytu i mechanizmu przeliczeń. Przy tego rodzaju umowach samo wskazanie kwoty kredytu w CHF nie daje jeszcze pełnej odpowiedzi na pytanie, jak rzeczywiście określono świadczenia stron.
Jakich dokumentów potrzeba do analizy spłaconego kredytu?
Punktem wyjścia jest umowa wraz z dokumentami określającymi sposób jej wykonywania. Przy analizie spłaconego kredytu przydatne są przede wszystkim:
- umowa kredytu i wszystkie aneksy,
- regulamin obowiązujący przy zawarciu umowy,
- zaświadczenie banku lub historia wszystkich dokonanych spłat,
- dokumenty dotyczące uruchomienia kredytu i wypłaty poszczególnych transz,
- dokumenty związane z wcześniejszą albo całkowitą spłatą,
- reklamacje, wezwania do zapłaty i odpowiedzi banku,
- dokumenty dotyczące ewentualnych ugód lub propozycji ugodowych.
Jeżeli kredyt został spłacony wiele lat temu, kredytobiorca nie zawsze ma już pełną dokumentację. Część danych, zwłaszcza historię spłat i informacje dotyczące rozliczenia kredytu, można uzyskać od banku.
Do wstępnej oceny konstrukcji kredytu najważniejsza jest zwykle sama umowa wraz z regulaminem.
Spłacone kredyty w EUR, USD i innych walutach
Podobnej analizy mogą wymagać także kredyty powiązane z euro, dolarem amerykańskim, funtem brytyjskim lub inną walutą obcą.
Nie ma jednak podstaw, aby automatycznie przenosić wnioski ze spraw dotyczących CHF na każdą umowę walutową. Poszczególne banki stosowały różne wzorce, mechanizmy wypłaty i spłaty oraz odmienne zasady ustalania kursów.
CHF, EUR, USD i GBP – punktem wyjścia pozostaje umowa
O możliwości dochodzenia roszczeń decyduje treść konkretnej umowy i sposób jej wykonywania, a nie sama waluta wskazana w jej nazwie.
Spłata kredytu nie musi kończyć rozliczeń z bankiem
Jeżeli spłacona umowa zawierała niedozwolone postanowienia, zakończenie spłaty samo w sobie nie wyklucza dochodzenia roszczeń; trzeba jednak odrębnie ocenić konstrukcję umowy, przedawnienie oraz sposób rozliczenia świadczeń obu stron.
Kontakt z Kancelarią:
