Kredyty frankowe · Nordea-Habitat · ustawa antyspreadowa
Umowy frankowe po 2011 roku – ustawa antyspreadowa a nieważność umów
Wejście w życie ustawy antyspreadowej nie usunęło wad wszystkich umów kredytowych powiązanych z frankiem szwajcarskim. Umowy zawierane po 26 sierpnia 2011 r. również mogą zawierać niedozwolone postanowienia dotyczące ustalania kursów walut i ryzyka kursowego. Przykładem są stosowane w tym okresie wzorce umów Nordea-Habitat.
Umowy Nordea-Habitat z 2011 roku
W jednym z wcześniejszych wpisów opisaliśmy wygraną sprawę dotyczącą umowy Nordea-Habitat. Po tej publikacji zgłosili się do nas kolejni kredytobiorcy posiadający umowy o podobnej treści. Wątpliwości budzą między innymi wzorce stosowane przez Nordea Bank Polska S.A. w latach 2010–2011.
Przy umowach zawartych w 2011 r. trzeba sprawdzić ich dokładną datę. Ustawa antyspreadowa weszła w życie 26 sierpnia 2011 r., dlatego część umów z tego roku została zawarta jeszcze przed zmianą przepisów, a część już po niej.
Ustawa antyspreadowa – co faktycznie zmieniła?
Ustawa z 29 lipca 2011 r. o zmianie ustawy – Prawo bankowe oraz niektórych innych ustaw, nazywana ustawą antyspreadową, weszła w życie 26 sierpnia 2011 r. Dodała do art. 69 ust. 2 Prawa bankowego pkt 4a, zgodnie z którym umowa kredytu denominowanego albo indeksowanego do waluty obcej powinna określać szczegółowe zasady ustalania sposobów i terminów wyznaczania kursu wymiany.
Ustawa dodała również art. 69 ust. 3 Prawa bankowego, przyznający kredytobiorcy prawo do spłaty rat i wcześniejszej spłaty kredytu bezpośrednio w walucie, do której kredyt był denominowany albo indeksowany. Bank nie mógł obciążać kredytobiorcy dodatkowymi kosztami skorzystania z tego uprawnienia ani zobowiązywać go do kupowania waluty od określonego podmiotu.
Ustawa antyspreadowa nie wprowadziła jednego obowiązującego sposobu obliczania kursów. Wymagała jednak, aby umowa przedstawiała zasady ich ustalania w sposób szczegółowy. Ogólne odwołanie do rynku międzybankowego, tabeli banku albo parametrów ustalanych wyłącznie przez bank mogło nie spełniać tego wymagania i nadal podlegało kontroli pod kątem abuzywności.
W odniesieniu do umów zawartych przed 26 sierpnia 2011 r. nowe przepisy stosowano do części kredytu pozostałej do spłaty, a bank miał obowiązek bezpłatnie odpowiednio zmienić umowę. Regulacja nie usuwała jednak wad postanowień stosowanych od chwili zawarcia umowy ani skutków wcześniejszych przeliczeń.
Pełna treść ustawy jest dostępna w oficjalnej bazie aktów prawnych: ustawa antyspreadowa – Dz.U. z 2011 r. nr 165, poz. 984.
Analiza przykładowej umowy Nordea po 2011 roku
We wzorcach umów Nordea-Habitat stosowanych w tym okresie pojawiał się § 11a, który opisywał sposób ustalania kursów walut między innymi w następujący sposób:
„Kurs wymiany walut, na podstawie którego wyliczana jest kwota kredytu, jego transz i rat kapitałowo-odsetkowych, jest kursem tabelowym wyliczanym według następujących zasad: kursy kupna i sprzedaży walut ustalane są procentowo w odniesieniu do kursów poszczególnych walut na rynku międzybankowym, w granicach dopuszczalnych wartości odchyleń procentowych zaakceptowanych przez Bank…”
Postanowienie odwołuje się do rynku międzybankowego, ale nie wskazuje konkretnego źródła notowań ani momentu, z którego bank pobiera dane. Umowa nie określa również wysokości dopuszczalnych odchyleń ani zasad ich zmiany. Ostateczny zakres odchylenia miał zostać „zaakceptowany przez Bank”, a więc zależał od decyzji jednej ze stron umowy.
Kredytobiorca nie mógł na podstawie samej umowy odtworzyć sposobu wyznaczenia kursu ani sprawdzić, czy bank zastosował go zgodnie z uzgodnionymi zasadami. Postanowienie pozostawiało bankowi istotny zakres swobody przy określaniu kursu wpływającego na wysokość zobowiązania konsumenta.
Więcej o tej konstrukcji piszemy w analizie § 11a umowy Nordea-Habitat i mechanizmu ustalania kursów.
Jeżeli postanowienia kursowe nie były indywidualnie uzgodnione, nie przedstawiały mechanizmu przeliczeń w sposób przejrzysty i pozwalały bankowi jednostronnie wpływać na wysokość świadczeń, mogą zostać uznane za niedozwolone. Sąd ocenia przy tym treść całej umowy oraz okoliczności jej zawarcia.
Sąd Najwyższy w uchwale pełnego składu Izby Cywilnej z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22, uznał, że po wyeliminowaniu niedozwolonego postanowienia dotyczącego sposobu ustalania kursu nie można zastąpić go innym kursem wynikającym z przepisów lub zwyczajów. Jeżeli bez tej klauzuli nie da się ustalić kursu wiążącego strony, umowa nie wiąże również w pozostałym zakresie.
Treść uchwały jest dostępna na stronie Sądu Najwyższego – III CZP 25/22.
Dlaczego umowy po 2011 roku wciąż mogą być nieważne
Zgodność umowy z ustawą antyspreadową nie wyłącza kontroli jej postanowień na podstawie przepisów o niedozwolonych postanowieniach umownych. Sąd bada między innymi, czy sposób ustalania kursu został opisany jasno, czy konsument mógł zweryfikować jego zastosowanie oraz czy bank należycie wyjaśnił ekonomiczne skutki ryzyka walutowego.
Możliwość spłaty rat bezpośrednio w CHF ograniczała stosowanie tabeli kursowej banku na etapie spłaty. Nie usuwała natomiast skutków przeliczenia kwoty kredytu przy wypłacie ani ryzyka wynikającego ze zmiany kursu waluty przez cały okres obowiązywania umowy.
Późniejsze zawarcie aneksu, również aneksu umożliwiającego spłatę bezpośrednio w walucie, nie usuwa automatycznie skutków niedozwolonych postanowień pierwotnej umowy. Znaczenie aneksu zależy od jego treści oraz od tego, czy kredytobiorca świadomie i swobodnie zgodził się na zmianę swojej sytuacji prawnej po otrzymaniu pełnej informacji o skutkach tej decyzji.
Wnioski
Data zawarcia umowy po 2011 r. ani możliwość spłaty bezpośrednio w CHF nie wyłączają kontroli jej postanowień. Jeżeli zastosowany mechanizm kursowy nie był przejrzysty, a po jego usunięciu nie można ustalić kursu wiążącego strony, istnieją podstawy do żądania ustalenia, że umowa nie wiąże.
Analiza umowy Nordea-Habitat
Sam fakt zawarcia umowy po wejściu w życie ustawy antyspreadowej nie przesądza o jej prawidłowości. W umowach Nordea-Habitat trzeba sprawdzić przede wszystkim sposób opisania mechanizmu kursowego, treść § 11a, zasady ustalenia salda kredytu oraz informacje dotyczące ryzyka walutowego.
Do wstępnej oceny wystarczą zwykle umowa kredytu, regulamin oraz późniejsze aneksy. Historia spłat jest potrzebna przede wszystkim na dalszym etapie, gdy trzeba obliczyć wysokość ewentualnych roszczeń wobec banku.
Kancelaria prowadzi sprawy dotyczące kredytów indeksowanych i denominowanych do walut obcych, w tym umów Nordea-Habitat zawieranych również po 2011 r.
Rzuca nowe światło na sprawy skazane przez innych na klęskę, dobrze, że tworzone są takie artykuły, pomagają one lepiej zrozumieć sprawy kredytów frankowych
Dzień dobry, czy udało się Państwu uzyskać wyrok unieważniający umowę Nordea z takimi zapisami?
Szanowna Pani Marto
Oczywiście, wielokrotnie i za każdym razem. Nie mamy ani jednej sprawy przegranej z umowy Nordei.