Wpłata na rachunek VB Leasing a PZA – czy późniejsze wezwanie podważa zapłatę?

Problem nie zawsze polega na tym, że klient nie zapłacił

W sprawach dotyczących PZA po dawnych umowach VB Leasing często trzeba odróżnić rzeczywisty brak zapłaty od sporu o to, co stało się z pieniędzmi po ich zaksięgowaniu. To są dwie różne sytuacje.

Jeżeli klient ma potwierdzenie przelewu, fakturę, ofertę wykupu, rozliczenie końcowe albo pismo potwierdzające zakończenie umowy, sprawy nie można sprowadzić do prostego stwierdzenia, że „istnieje zadłużenie”. Najpierw trzeba odtworzyć przebieg rozliczenia: jaki dokument wskazywał kwotę, jaki rachunek podano do wpłaty, czego dotyczył przelew i czy został wykonany zgodnie z dokumentami otrzymanymi przy obsłudze umowy.

O tym, że samo wezwanie od PZA nie przesądza jeszcze istnienia długu, pisaliśmy szerzej w tekście PZA wskazuje zaległość – jak sprawdzić, czy rzeczywiście istnieje zobowiązanie. Ten wpis dotyczy węższego, ale bardzo praktycznego problemu: czy PZA może twierdzić, że zapłata dokonana na rachunek VB Leasing nie wywołała skutku.

Znaczenie rachunku wskazanego przez VB Leasing

Klient, który otrzymuje fakturę, ofertę wykupu, rozliczenie końcowe albo ofertę wcześniejszego zakończenia umowy, działa zwykle na podstawie dokumentu wystawionego przez podmiot obsługujący umowę. Taki dokument wskazuje konkretną kwotę, numer rachunku bankowego, numer umowy i termin płatności.

Jeżeli następnie klient płaci dokładnie tak, jak wynika z otrzymanego dokumentu, trudno z góry zakładać, że działał nieprawidłowo. Ma to jeszcze większe znaczenie wtedy, gdy po wpłacie otrzymał potwierdzenie zakończenia umowy, rozliczenia albo wykupu przedmiotu leasingu.

W pierwszej kolejności trzeba więc porównać trzy elementy: rachunek wskazany w fakturze albo ofercie, rachunek odbiorcy widoczny na potwierdzeniu przelewu oraz tytuł przelewu. Jeżeli te dane są spójne, a przelew dotyczy tej samej umowy, późniejsze roszczenie PZA wymaga bardzo konkretnego wyjaśnienia.

Cesja wierzytelności to nie wszystko

PZA może powoływać się na przelew wierzytelności, przymusową restrukturyzację Getin Noble Banku, udział VeloBanku oraz późniejsze przejście praw na PZA. Sam opis takiego łańcucha nie kończy jednak analizy.

Zgodnie z art. 509 § 1 k.c. wierzyciel może co do zasady przenieść wierzytelność na osobę trzecią bez zgody dłużnika, chyba że sprzeciwiałaby się temu ustawa, zastrzeżenie umowne albo właściwość zobowiązania. Jeżeli wierzytelność jest stwierdzona pismem, przelew powinien być również stwierdzony pismem, co wynika z art. 511 k.c. Pełna treść Kodeksu cywilnego dostępna jest w Internetowym Systemie Aktów Prawnych Sejmu RP: Kodeks cywilny – ISAP.

Dla dłużnika najważniejszy jest jednak art. 512 k.c. Przepis ten chroni osobę, która zapłaciła poprzedniemu wierzycielowi, jeżeli przed zapłatą nie została zawiadomiona o przelewie i nie wiedziała o nim w chwili spełnienia świadczenia.

Dlatego w sporze o skuteczność wpłaty PZA powinno wykazać nie tylko samo przejście wierzytelności. Powinno również wyjaśnić, czy i kiedy dłużnik otrzymał zawiadomienie o cesji oraz czy przed dokonaniem przelewu rzeczywiście wiedział, że ma zapłacić innemu podmiotowi albo na inny rachunek.

Czy samo pismo o cesji wystarczy?

Nie każde pismo o cesji rozwiązuje problem. Trzeba odróżnić sporządzenie dokumentu od jego doręczenia dłużnikowi. To, że pismo znajduje się w dokumentacji wierzyciela, nie oznacza jeszcze, że klient je otrzymał i mógł zapoznać się z jego treścią.

Znaczenie ma tu również art. 61 § 1 k.c., zgodnie z którym oświadczenie woli złożone innej osobie jest skuteczne wtedy, gdy doszło do niej w taki sposób, że mogła zapoznać się z jego treścią. Przy zawiadomieniu o cesji nie wystarczy więc samo powołanie się na dokument. Trzeba jeszcze wykazać, że informacja rzeczywiście dotarła do dłużnika.

Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 10 października 2002 r., V CKN 1796/00, wskazał, że ciężar udowodnienia zawiadomienia dłużnika przez zbywcę o przelewie obciąża nabywcę wierzytelności. Sąd Najwyższy podkreślił także, że samo przedłożenie potwierdzenia nadania przesyłki poleconej nie zawsze wystarcza do udowodnienia doręczenia przesyłki adresatowi. Orzeczenie jest dostępne w bazie Sądu Najwyższego: wyrok SN z 10 października 2002 r., V CKN 1796/00.

W sprawach PZA/VB Leasing ten element często ma zasadnicze znaczenie. Klienci wskazują niekiedy, że pierwszą realną informację o zmianie wierzyciela otrzymali dopiero po spłacie, wykupie albo zakończeniu umowy. Wtedy sama kopia pisma, bez dowodu doręczenia, nie powinna automatycznie przesądzać, że wcześniejsza zapłata była nieskuteczna.

Pismo o cesji bez jasnego rachunku do wpłat

W części spraw pojawia się jeszcze inny problem. Pismo informujące o zmianie wierzyciela może nie zawierać konkretnego numeru rachunku bankowego. Może też odsyłać do rachunku wskazanego w fakturze, nocie albo innym dokumencie rozliczeniowym.

Jeżeli później VB Leasing wystawia fakturę, ofertę wykupu albo ofertę wcześniejszego zakończenia umowy i wskazuje w niej konkretny rachunek, klient ma podstawy, aby traktować taki dokument jako aktualną instrukcję płatniczą. Szczególnie wtedy, gdy dokument pochodzi z oficjalnego kanału obsługi umowy, wskazuje numer umowy i określa kwotę potrzebną do jej rozliczenia.

Nie można więc mechanicznie zakładać, że wcześniejsze pismo o przelewie wierzytelności zawsze odbiera skuteczność późniejszej zapłacie na rachunek wskazany przez VB Leasing. Znaczenie ma treść zawiadomienia, sposób jego doręczenia oraz późniejsze dokumenty rozliczeniowe. Dopiero ich zestawienie pozwala ocenić, czy klient rzeczywiście powinien był zapłacić inaczej.

Oferta wykupu albo zakończenia umowy może być kluczowa

Przy końcowym rozliczeniu umowy szczególnie ważne są dokumenty wystawiane przez VB Leasing: oferty wcześniejszego zakończenia, dokumenty wykupu, faktury, korekty, pisma potwierdzające spłatę oraz informacje o zamknięciu umowy.

Jeżeli oferta zakończenia umowy wskazuje konkretną kwotę i konkretny rachunek, a klient dokonuje przelewu zgodnie z tą ofertą, takiej wpłaty nie można traktować tak, jakby była przypadkowa. Wtedy PZA powinno bardzo precyzyjnie wykazać, dlaczego mimo zapłaty zgodnej z dokumentem rozliczeniowym nadal istnieje zaległość.

Znaczenie ma również tytuł przelewu. Jeżeli klient wskazał w nim numer umowy i cel płatności, na przykład wcześniejszą spłatę albo wykup, wzmacnia to argument, że zapłata dotyczyła konkretnej należności z konkretnej umowy.

Co, jeżeli PZA twierdzi, że środki nie zostały przekazane dalej?

W niektórych sprawach PZA nie kwestionuje samego faktu dokonania przelewu. Problem bywa formułowany inaczej: środki miały trafić na rachunek VB Leasing, ale nie zostały przekazane dalej do podmiotu, który uważa się za aktualnego wierzyciela.

Taki argument wymaga ostrożnej oceny. Jeżeli klient zapłacił na rachunek wskazany przez VB Leasing i zrobił to zgodnie z dokumentem rozliczeniowym, pojawia się pytanie, czy ryzyko późniejszego księgowania i przekazywania środków pomiędzy podmiotami profesjonalnymi może obciążać klienta.

Samo stwierdzenie, że pieniądze nie trafiły do PZA, nie wyjaśnia jeszcze, dlaczego klient miałby płacić po raz drugi. W takiej sprawie trzeba ustalić, czy zapłata była zgodna z otrzymaną instrukcją, czy umowa została później potwierdzona jako zakończona albo rozliczona oraz czy PZA wykazuje istnienie konkretnej wierzytelności mimo tej wpłaty.

O problemie wezwań PZA po rozliczonych umowach VB Leasing pisaliśmy szerzej w tekście Wezwania do zapłaty od PZA a rozliczone umowy VB Leasing.

Jakie dokumenty trzeba zestawić?

W analizie takiej sprawy największe znaczenie ma komplet dokumentów pokazujących przebieg płatności. Samo wezwanie do zapłaty zwykle nie wystarcza. Potrzebne są przede wszystkim: umowa, harmonogram, faktury, dokumenty wykupu albo wcześniejszego zakończenia, potwierdzenia przelewów, pisma o zakończeniu lub rozliczeniu umowy, zawiadomienia o cesji oraz dowody ich doręczenia.

Szczególnie ważne jest porównanie numerów rachunków. Jeżeli rachunek wskazany w ofercie VB Leasing zgadza się z rachunkiem odbiorcy na potwierdzeniu przelewu, a kwota odpowiada kwocie wskazanej w ofercie, PZA powinno wyjaśnić, dlaczego mimo takiej zapłaty nadal twierdzi, że istnieje zaległość.

Warto również sprawdzić, czy PZA przedstawia szczegółowe rozliczenie żądanej kwoty. Samo saldo albo ogólne określenie „niezapłacone raty” nie wyjaśnia jeszcze, których rat, jakich okresów i jakich należności dotyczy żądanie.

Kiedy warto zakwestionować roszczenie PZA?

Roszczenie PZA wymaga szczególnie dokładnej weryfikacji wtedy, gdy klient posiada potwierdzenie zapłaty, dokument zakończenia albo rozliczenia umowy, a mimo tego otrzymuje wezwanie do zapłaty bez jasnego wyjaśnienia, skąd wynika dochodzona kwota.

Najważniejsze są sprawy, w których klient zapłacił na rachunek wskazany przez VB Leasing, a dopiero później dowiedział się, że inny podmiot uważa się za wierzyciela. W odpowiedzi na wezwanie trzeba wtedy uporządkować dokumenty i pokazać: kto wskazał rachunek, kiedy nastąpiła zapłata, czego dotyczył przelew, czy zawiadomienie o cesji zostało skutecznie doręczone, co potwierdził VB Leasing i czy PZA przedstawia konkretne rozliczenie.

Nie chodzi o założenie, że każde wezwanie PZA jest bezzasadne. Chodzi o to, że sama informacja o cesji albo samo saldo wskazane w piśmie windykacyjnym nie powinny zastępować analizy rzeczywistych dokumentów i przebiegu rozliczenia.

Osoby, które otrzymały takie wezwanie, mogą sięgnąć także do tekstu Co zrobić po otrzymaniu wezwania od PZA – krok po kroku. W takich sprawach warto działać spokojnie: nie ignorować korespondencji, ale też nie zakładać automatycznie, że każda kwota wskazana przez PZA rzeczywiście jest należna.