Nieważność umowy EKSTRALOKUM – wyrok przeciwko Santander Bank Polska
Wyrokiem z dnia 13 lipca 2021 r., wydanym w sprawie o sygn. akt I C 2323/20, Sąd Okręgowy w Toruniu ustalił nieważność umowy kredytu mieszkaniowego EKSTRALOKUM zawartej z poprzednikiem prawnym Santander Bank Polska S.A., czyli Kredyt Bankiem S.A. Sąd zasądził na rzecz kredytobiorców kwoty 345 250,75 zł oraz 19 603,41 CHF wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie.
Najważniejsze informacje o wyroku
- Sąd: Sąd Okręgowy w Toruniu, I Wydział Cywilny
- Data wyroku: 13 lipca 2021 r.
- Sygnatura: I C 2323/20
- Bank: Santander Bank Polska S.A. jako następca prawny Kredyt Banku S.A.
- Rodzaj umowy: kredyt mieszkaniowy EKSTRALOKUM powiązany z CHF
- Data zawarcia umowy: czerwiec 2007 r.
- Rozstrzygnięcie: nieważność umowy w całości
- Zasądzone: 345 250,75 zł oraz 19 603,41 CHF + odsetki ustawowe za opóźnienie
- Koszty procesu: 11 834 zł
- Uwagi: pierwotna omyłka w oznaczeniu banku została następnie sprostowana przez sąd
W pierwotnej sentencji wyroku pojawiła się omyłka pisarska w oznaczeniu strony pozwanej, polegająca na wskazaniu Santander Consumer Bank zamiast właściwego następcy prawnego Kredyt Banku, czyli Santander Bank Polska S.A. Omyłka została następnie sprostowana przez Sąd i nie zmieniała istoty rozstrzygnięcia: umowa kredytu EKSTRALOKUM została uznana za nieważną w całości.
Co wynika z wyroku – najważniejsze
- Sąd ustalił nieważność umowy kredytu mieszkaniowego EKSTRALOKUM zawartej z dawnym Kredyt Bankiem.
- Na rzecz kredytobiorców zasądzono świadczenia spełnione w wykonaniu nieważnej umowy.
- Rozstrzygnięcie obejmowało zarówno kwotę w złotych polskich, jak i kwotę we frankach szwajcarskich.
- Sprawa dotyczyła umowy, w której bank posługiwał się niejednoznaczną konstrukcją kredytu „denominowanego (waloryzowanego)” w CHF.
- Istotne znaczenie miały mechanizmy przeliczeniowe oparte na kursach z tabeli banku.
Zakres rozstrzygnięcia
Sąd Okręgowy w Toruniu ustalił, że umowa kredytu zawarta w czerwcu 2007 r. z poprzednikiem prawnym Santander Bank Polska S.A., czyli Kredyt Bankiem S.A., jest nieważna w całości. Jednocześnie zasądził na rzecz kredytobiorców solidarnie kwotę 345 250,75 zł oraz kwotę 19 603,41 CHF wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie.
Sąd zasądził również na rzecz kredytobiorców kwotę 11 834 zł tytułem zwrotu kosztów procesu. Powództwo o zapłatę zostało oddalone w pozostałej części, co nie zmienia najważniejszego skutku wyroku: ustalenia nieważności całej umowy kredytu.
Umowa kredytu mieszkaniowego EKSTRALOKUM
Sprawa dotyczyła wzorca umowy stosowanego przez Kredyt Bank w 2007 r., znanego jako EKSTRALOKUM. W umowie bank posługiwał się niejednoznaczną konstrukcją, określając kredyt jako „denominowany (waloryzowany) w walucie CHF”, mimo że mechanizm wykonywania umowy wykazywał cechy typowe dla kredytu indeksowanego.
Taka terminologia nie była wyłącznie kwestią nazwy. Dla kredytobiorców istotne było to, czy umowa pozwalała zrozumieć, jaka kwota zostanie faktycznie udostępniona, według jakiego kursu bank przeliczy świadczenia i w jaki sposób zmiana kursu CHF wpłynie na wysokość zadłużenia oraz rat.
W sprawach dotyczących umów EKSTRALOKUM znaczenie ma więc zarówno konstrukcja samego kredytu, jak i sposób opisania mechanizmu przeliczeniowego. Jeżeli bank odwoływał się do własnych tabel kursowych, ale nie wskazywał jasnych i weryfikowalnych zasad ich tworzenia, konsument nie mógł samodzielnie ocenić ekonomicznych skutków zawieranej umowy.
Charakterystyczne zapisy umowy
W analizowanej umowie znalazły się postanowienia, w których bank wskazywał, że udziela kredytu „denominowanego (waloryzowanego) w walucie CHF”, mimo że wypłata następowała w złotych polskich, a saldo kredytu było ustalane przy zastosowaniu kursów z tabeli banku.
„Na wniosek z dnia … bank udziela Kredytobiorcy kredytu w kwocie … denominowanego (waloryzowanego) w walucie CHF.”
Tego rodzaju konstrukcja prowadziła do praktycznego uzależnienia wysokości zobowiązania od kursów stosowanych przez bank. Problem nie polegał więc wyłącznie na samym powiązaniu umowy z CHF, ale na tym, że mechanizm przeliczeniowy nie dawał kredytobiorcom przejrzystych narzędzi do weryfikacji wysokości długu.
Dlaczego mechanizm przeliczeniowy miał znaczenie
Przy ocenie umów kredytów powiązanych z CHF sądy badają, czy konsument mógł na podstawie umowy ustalić zasady wypłaty kredytu, spłaty rat oraz przeliczania świadczeń. Jeżeli wysokość świadczenia zależała od tabel kursowych banku, a umowa nie wyjaśniała obiektywnych kryteriów tworzenia tych tabel, powstawało ryzyko jednostronnego kształtowania zobowiązania przez przedsiębiorcę.
W praktyce oznaczało to, że bank miał wpływ na jeden z najważniejszych parametrów umowy, natomiast kredytobiorcy nie mogli wcześniej samodzielnie sprawdzić, jak dokładnie zostanie określona wysokość ich zadłużenia. Taki model naruszał równowagę kontraktową stron i standard ochrony konsumenta.
Najczęstsze problemy w umowach EKSTRALOKUM obejmują:
- niejednoznaczne określenie charakteru kredytu jako „denominowanego (waloryzowanego)” w CHF,
- wypłatę kredytu w złotych polskich przy jednoczesnym powiązaniu salda z CHF,
- stosowanie kursów z tabel bankowych bez przejrzystych zasad ich tworzenia,
- brak możliwości samodzielnego ustalenia wysokości zobowiązania przez konsumenta,
- przerzucenie ryzyka kursowego na kredytobiorców bez dostatecznego pokazania jego skali.
Znaczenie wyroku dla kredytobiorców
Wyrok Sądu Okręgowego w Toruniu potwierdza, że sama nazwa produktu bankowego nie przesądza jeszcze o prawidłowości umowy. W przypadku kredytów EKSTRALOKUM trzeba analizować konkretne postanowienia dotyczące wypłaty, spłaty, tabel kursowych oraz informacji przekazanych konsumentom przed zawarciem umowy.
Stwierdzenie nieważności umowy oznacza, że strony powinny rozliczyć świadczenia spełnione w wykonaniu nieważnego kontraktu. Rozliczenie nie opiera się już na saldzie wyliczanym przez bank według mechanizmu przeliczeniowego z umowy, lecz na skutkach nieważności całej czynności prawnej.
Pełnomocnicy
Pomoc dla kredytobiorców CHF
Informacje dotyczące spraw związanych z kredytami powiązanymi z walutą obcą, w tym zasad rozliczeń po stwierdzeniu nieważności umowy, zostały omówione w odrębnej sekcji: kredyty powiązane z walutą obcą.
Analiza umowy EKSTRALOKUM dawnego Kredyt Banku
W sprawach dotyczących umów EKSTRALOKUM analizujemy przede wszystkim treść umowy, regulamin, aneksy, historię spłat, sposób wypłaty kredytu, zasady tworzenia tabel kursowych oraz informacje przekazane kredytobiorcom przed zawarciem umowy. Dopiero ocena konkretnych dokumentów pozwala ustalić, czy mechanizm przeliczeniowy zastosowany w danej umowie może uzasadniać roszczenia wobec banku i jak powinno wyglądać rozliczenie po ewentualnym stwierdzeniu nieważności kredytu.
