Nierówne udziały w majątku wspólnym – kiedy można zgłosić taki wniosek?
Po ustaniu wspólności majątkowej udziały małżonków w majątku wspólnym są co do zasady równe. Sąd może ustalić je w innych proporcjach, jeżeli jeden z małżonków zgłosi takie żądanie i wykaże łącznie ważne powody oraz różny stopień przyczynienia się stron do powstania majątku wspólnego.
Podział majątku wspólnego po ustaniu wspólności majątkowej
Zgodnie z art. 43 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego oboje małżonkowie mają równe udziały w majątku wspólnym. Udziały te aktualizują się po ustaniu wspólności majątkowej. W czasie jej trwania majątek wspólny jest objęty wspólnością łączną, a żaden z małżonków nie ma określonego udziału w całym majątku ani w jego poszczególnych składnikach.
Art. 43 § 1 KRO: Oboje małżonkowie mają równe udziały w majątku wspólnym.
Wspólność majątkowa może ustać wskutek rozwodu lub separacji, ale również w następstwie zawarcia umowy ustanawiającej rozdzielność majątkową albo wydania przez sąd orzeczenia ustanawiającego taką rozdzielność. Dopiero po ustaniu wspólności możliwy jest podział majątku wspólnego i ustalenie wielkości udziałów przysługujących małżonkom.
Kiedy możliwe są nierówne udziały w majątku wspólnym?
Po ustaniu wspólności każdy z małżonków może wystąpić z żądaniem ustalenia nierównych udziałów w majątku wspólnym. Uwzględnienie takiego żądania wymaga wykazania łącznie dwóch przesłanek:
- istnienia ważnych powodów uzasadniających odejście od zasady równych udziałów,
- różnego stopnia przyczynienia się małżonków do powstania majątku wspólnego.
Brak którejkolwiek z tych przesłanek prowadzi do oddalenia żądania. Sąd Najwyższy wskazał również, że przesłanki te powinny być badane kolejno: najpierw sąd ocenia, czy zachodzą ważne powody, a następnie ustala stopień przyczynienia się każdego z małżonków do powstania majątku wspólnego
(postanowienie Sądu Najwyższego z 16 listopada 2023 r., II CSKP 1401/22).
Art. 567 § 1 KPC: W postępowaniu o podział majątku wspólnego po ustaniu wspólności majątkowej między małżonkami sąd rozstrzyga także o żądaniu ustalenia nierównych udziałów małżonków w majątku wspólnym oraz o tym, jakie wydatki, nakłady i inne świadczenia z majątku wspólnego na rzecz majątku osobistego lub odwrotnie podlegają zwrotowi.
Jak skutecznie zgłosić żądanie ustalenia nierównych udziałów?
Żądanie ustalenia nierównych udziałów można zamieścić już we wniosku o podział majątku albo zgłosić w toku postępowania. Sąd nie rozstrzyga tej kwestii z urzędu, dlatego strona powinna wyraźnie wskazać oczekiwane proporcje udziałów oraz przedstawić okoliczności i dowody uzasadniające żądanie.
- Określić żądane udziały – na przykład wnieść o ustalenie, że udział wnioskodawcy wynosi 80%, a udział uczestnika 20%.
- Wskazać ważne powody – opisać konkretne zachowania, które sprawiają, że pozostawienie równych udziałów byłoby w danych okolicznościach niesprawiedliwe.
- Wykazać różny stopień przyczynienia się – przedstawić dowody dotyczące dochodów przeznaczanych na potrzeby rodziny, sposobu gospodarowania wspólnymi środkami, pracy przy wychowaniu dzieci i prowadzeniu domu, a także działań prowadzących do uszczuplenia majątku.
Ważne powody a orzecznictwo sądowe
Kodeks rodzinny i opiekuńczy nie zawiera definicji „ważnych powodów”. W orzecznictwie przyjmuje się, że chodzi o takie okoliczności dotyczące postępowania małżonków, które przemawiają przeciwko równemu podziałowi majątku. Mogą to być w szczególności rażące lub uporczywe niewykonywanie obowiązków wobec rodziny, trwonienie wspólnych środków albo niepodejmowanie pracy mimo rzeczywistych możliwości zarobkowych.
Sąd Najwyższy wskazał, że art. 43 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego może znaleźć zastosowanie, gdy jeden z małżonków w sposób rażący lub uporczywy nie przyczynia się do powstania majątku stosownie do swoich sił i możliwości
(postanowienie Sądu Najwyższego z 24 kwietnia 2013 r., IV CSK 553/12).
Ocenie podlega całe zachowanie małżonków w okresie trwania wspólności. Niższy wkład finansowy wynikający z choroby, opieki nad dziećmi, prowadzenia domu albo innych usprawiedliwionych okoliczności nie uzasadnia sam przez się ustalenia nierównych udziałów.
Podsumowanie
Wniosek o ustalenie nierównych udziałów w majątku wspólnym może zostać uwzględniony, jeżeli występują zarówno ważne powody, jak i rzeczywista różnica w stopniu przyczynienia się małżonków do powstania majątku. Jeżeli jedna z tych przesłanek nie zostanie wykazana, udziały pozostaną równe.
W osobnym wpisie wyjaśniamy, jakie sytuacje sąd może uznać za ważne powody uzasadniające odejście od zasady równych udziałów. Zobacz część II cyklu .
Pomoc prawna przy podziale majątku
Kancelaria Brodniccy prowadzi sprawy o podział majątku wspólnego po rozwodzie, w tym sprawy obejmujące żądanie ustalenia nierównych udziałów, rozliczenie nakładów oraz spłatę wspólnych zobowiązań.
Kontakt z Kancelarią:
