Kredyty walutowe · Getin Noble Bank · JPY
Kredyt w jenach w Getinie: czy aneks z kursem NBP przekreśla możliwość unieważnienia umowy?
Nie. Samo podpisanie aneksu, który wprowadził średni kurs NBP do spłaty rat, nie przesądza, że kredyt indeksowany do jena jest ważny. Trzeba sprawdzić, jak bank ustalił zadłużenie przy wypłacie kredytu, jakie postanowienia obowiązywały wcześniej i czy kredytobiorca świadomie zgodził się zrezygnować z ochrony przed niedozwolonymi klauzulami.
Pokazujemy to na przykładzie zanonimizowanego wzorca umowy Noble Banku, którego następcą był Getin Noble Bank. Umowę i późniejszy aneks trzeba czytać razem z regulaminem. Dopiero wtedy widać, co aneks rzeczywiście zmienił — i jakie pytania pozostawił bez odpowiedzi.
Na czym polegał kredyt indeksowany do JPY?
Kwotę kredytu zapisano w złotych i wypłacano w złotych. Bank przeliczał jednak wypłacone środki na jeny japońskie (JPY). Od salda wyrażonego w JPY zależała następnie wysokość zadłużenia i rat.
W pierwotnej umowie zapisano, że przy wypłacie kredytu przeliczenie złotówek na walutę indeksacji następuje według kursu kupna dewiz obowiązującego w banku w dniu uruchomienia (§ 3 ust. 8). Sposób ustalania kursu wykorzystywanego do obliczania rat i aktualnego salda odesłano z kolei do regulaminu (§ 4 ust. 4). Regulamin przewidywał przeliczenia z wykorzystaniem kursów z tabeli banku, między innymi przy ustalaniu kwoty raty w złotych (§ 11 ust. 7).
Jeśli nie, klauzule przeliczeniowe mogą być niedozwolone.
Co zmienił aneks?
W analizowanym wzorcu aneks zmienił zasady bieżącej spłaty. Przewidział spłatę kredytu w JPY, a gdy kredytobiorca wpłacał złotówki na wskazany rachunek, bank przeliczał je według średniego kursu NBP.
Nie byłoby więc rzetelne twierdzenie, że po wejściu aneksu w życie każdą zwykłą ratę przeliczano według kursu sprzedaży ustalanego przez bank.
Aneks nie zmieniał jednak historii umowy. Kredyt został już wypłacony i przeliczony na jeny według zasad wynikających z pierwotnych dokumentów. Zmiana sposobu płacenia przyszłych rat nie odpowiada sama przez się na pytanie, czy prawidłowo określono początkowe saldo zadłużenia i czy wcześniejsze postanowienia wiązały konsumenta.
Co więcej, analizowany aneks pozostawił odwołanie do tabelowego kursu sprzedaży banku na wypadek postawienia kredytu w stan wymagalności wskutek wypowiedzenia umowy.
Dlatego nawet po wprowadzeniu średniego kursu NBP nie można poprzestać na przeczytaniu jednego punktu dotyczącego bieżących rat.
Czy podpisanie aneksu oznacza zgodę na wcześniejsze klauzule?
Nie można tego zakładać automatycznie. Kluczowe jest to, co kredytobiorca wiedział i na co świadomie się godził w chwili podpisania aneksu.
TSUE w sprawie C-19/20 wyjaśnił, że strony mogą usunąć wadę umowy aneksem, ale rezygnacja konsumenta z powoływania się na nieuczciwy charakter wcześniejszego postanowienia musi wynikać z jego dobrowolnej i świadomej zgody. Ocena tego, czy tak było, należy do sądu.
Co sąd powinien zbadać w konkretnej sprawie?
Analiza nie kończy się na znalezieniu w umowie słów „kurs banku” albo „kurs NBP”. Trzeba ustalić w szczególności:
- Jak przeliczono każdą wypłaconą transzę i czy umowa określała sprawdzalną metodę ustalania zastosowanego kursu.
- Jak ustalano saldo i raty przed aneksem oraz które postanowienia regulaminu miały zastosowanie.
- Od kiedy i w jakim zakresie obowiązywał aneks — zwłaszcza czy zmienił tylko przyszłe spłaty, czy również sposób ustalenia istniejącego już zadłużenia.
- Jakie zasady przeliczenia pozostawiono na wypadek wypowiedzenia umowy.
- Czy kredytobiorca świadomie zrezygnował z ochrony wynikającej z wadliwości pierwotnych klauzul.
Dopiero ocena całego zestawu dokumentów pozwala odpowiedzialnie ocenić szanse powództwa. Możliwe jest, że po usunięciu niedozwolonych klauzul umowa nie będzie mogła dalej obowiązywać.
Dlaczego warto to sprawdzić, skoro Getin jest w upadłości?
Dla osoby, która nadal spłaca kredyt, zasadnicze znaczenie może mieć ustalenie, czy bank ma prawo żądać kolejnych rat i salda obliczanego według umowy.
Powództwo o ustalenie nieważności może być prowadzone przeciwko syndykowi Getin Noble Banku. Sąd Najwyższy potwierdził w sprawie III CZP 5/24, że nie jest to sprawa o wierzytelność pieniężną, którą trzeba najpierw rozstrzygnąć na liście wierzytelności.
Wyrok o nieważności a hipoteka
Prawomocny wyrok ustalający nieważność umowy może też stanowić podstawę wniosku o wykreślenie hipoteki zabezpieczającej ten kredyt.
Wpis nie znika automatycznie. Właściciel nieruchomości musi wystąpić do sądu wieczystoksięgowego. Jest to jednak kolejny praktyczny powód, dla którego znaczenie ma ustalenie nieważności w sentencji wyroku, a nie tylko rozważenie tej kwestii w uzasadnieniu orzeczenia o zapłatę.
Wyrok o nieważności a rozliczenie z syndykiem
Upadłość banku wymaga ponadto osobnego zadbania o rozliczenia pieniężne. Wpłaty dokonane przed ogłoszeniem upadłości mogą wymagać zgłoszenia syndykowi wraz z oświadczeniem o potrąceniu.
Wyrok o nieważności i zgłoszenie wierzytelności służą różnym celom. Pierwszy rozstrzyga o losie umowy. Drugie służy rozliczeniu świadczeń stron w postępowaniu upadłościowym.
Szerzej o skutkach upadłości Getin Noble Banku, zgłoszeniu wierzytelności, potrąceniu oraz rozliczeniu rat wpłaconych przed i po ogłoszeniu upadłości piszemy w artykule Kredyt indeksowany do jena w upadłym Getin Noble Banku – dlaczego sam pozew o nieważność może nie wystarczyć?.
Najważniejszy wniosek
Aneks z kursem NBP jest ważnym dokumentem i może mieć wpływ na ocenę sprawy. Nie stanowi jednak automatycznej odpowiedzi na zarzut wadliwego przeliczenia kredytu przy wypłacie ani dowodu, że konsument świadomie zaakceptował wcześniejsze klauzule.
W kredycie indeksowanym do jena trzeba przeanalizować łącznie umowę, regulamin, aneks oraz historię wypłat i spłat. Dopiero na tej podstawie można ocenić, czy istnieją podstawy do żądania ustalenia nieważności.
Analiza kredytu indeksowanego do jena
W sprawie kredytu JPY trzeba przeanalizować nie tylko aneks wprowadzający kurs NBP, lecz także pierwotną umowę, regulamin i sposób ustalenia salda przy wypłacie kredytu.
Do wstępnej oceny przydatne są przede wszystkim: umowa kredytu, regulamin właściwy dla daty jej zawarcia, wszystkie aneksy, historia uruchomienia kredytu oraz pełna historia spłat.
W przypadku Getin Noble Banku osobnej analizy wymaga również sposób rozliczenia wpłat w postępowaniu upadłościowym oraz ewentualne zgłoszenie wierzytelności i potrącenie.
