Kredyt w funtach w Alior Banku: czy załącznik o kursach chroni przed wadliwą indeksacją?

Dlaczego kurs przy wypłacie wpływa na wysokość długu?

W analizowanych umowach kwotę kredytu określano w złotych. Przy wypłacie bank przeliczał ją na funty według własnego kursu kupna. Tak ustalone saldo w GBP stanowiło następnie podstawę naliczania odsetek.

Kredytobiorca mógł wiedzieć, ile złotych otrzyma na zakup mieszkania. Ostateczna kwota zadłużenia wyrażona w GBP zależała jednak od kursu zastosowanego przy uruchomieniu kredytu.

W obu wariantach klient otrzymuje 200 000 zł. Przy niższym kursie kupna saldo jest jednak wyższe o około 1667 GBP. To przykład hipotetyczny: nie odtwarza rozliczenia konkretnego kredytu i nie dowodzi, że bank zastosował niewłaściwy kurs. Pokazuje, dlaczego reguły jego wyznaczania mają znaczenie dla całego zobowiązania.

Jeżeli raty były spłacane w złotych, bank stosował także kurs sprzedaży przy przeliczaniu rat wyrażonych w GBP. Zasady kursowe mogły więc wpływać zarówno na początkowe saldo, jak i na kwoty późniejszych wpłat.

Czy wskazanie tabeli wyjaśnia sposób ustalania kursu?

Umowa może określać, że bank zastosuje kurs ze swojej tabeli opublikowany danego dnia i o wskazanej godzinie. Kredytobiorca wie wtedy, gdzie odczytać wartość używaną do przeliczenia. Nadal może jednak nie wiedzieć, skąd ta wartość się wzięła.

Nie chodzi o możliwość przewidzenia przyszłego kursu funta. Chodzi o to, czy zasady zapisane w dokumentach pozwalają odtworzyć i skontrolować przeliczenie dokonane przez bank.

Czy wzór na spread i limit marży wystarczą?

W analizowanym załączniku opisano spread i przewidziano ograniczenie marży kursowej banku. Są to postanowienia, które trzeba uwzględnić. Nie byłoby rzetelne twierdzenie, że dokument nie zawierał żadnych ograniczeń.

Znaczenie wzoru zależy jednak od tego, co pozwala obliczyć. Jeżeli spread oblicza się z gotowych kursów kupna i sprzedaży, sam wzór nie wyjaśnia jeszcze, jak wyznaczono te kursy. Klient zna różnicę między dwiema wartościami, ale może nie znać reguł, według których bank przyjął każdą z nich.

Podobnie limit marży zawęża swobodę banku, ale trzeba ustalić, czy dokument określa również sposób wyboru marży w dopuszczalnym przedziale. Limit marży kursowej nie jest automatycznie limitem całego spreadu. Te wielkości trzeba rozróżnić przy ocenie konkretnych zapisów.

W dokumentacji odwoływano się również do płynności rynku, zmienności kursów i kosztów działalności. Czynniki te mogą mieć znaczenie ekonomiczne. Dla oceny umowy ważne jest jednak to, czy wskazano, jak wpływają na kurs, czy jedynie je wymieniono.

Co zmienia prawo banku do modyfikowania zasad?

Załącznik trzeba zestawić z regulaminem. Według analizowanej dokumentacji regulamin „Megahipoteki” przyznawał bankowi prawo zmiany zasad ustalania spreadu walutowego. W samym postanowieniu dotyczącym tego uprawnienia nie wskazano konkretnych przyczyn ani granic zmiany; przewidziano natomiast przekazanie klientowi zmienionych zasad.

Informacja o zmianie odpowiada na pytanie, czy klient pozna nowe reguły. Odrębne pytanie dotyczy tego, kiedy i w jakim zakresie bank mógł je jednostronnie zmienić. Samo zawiadomienie nie określa podstawy ani granic takiego uprawnienia.

Nie każda możliwość zmiany zasad kursowych jest wadliwa. Zastrzeżenia powstają, gdy dokumenty nie pozwalają ustalić przesłanek, zakresu i skutków takiej zmiany dla zobowiązania klienta.

Co potwierdza podpis kredytobiorcy?

Podpis pod umową lub oświadczeniem o otrzymaniu dokumentów może stanowić dowód, że załącznik przekazano kredytobiorcy. Nie przesądza jednak, że jego treść była przejrzysta ani że klient indywidualnie uzgodnił sposób tworzenia tabeli kursowej.

Wybór kredytu indeksowanego do GBP i indywidualne uzgodnienie mechanizmu wyznaczania kursu to różne kwestie. Jeżeli bank powołuje się na indywidualne uzgodnienie postanowienia, trzeba ustalić, jaki rzeczywisty wpływ klient miał na jego treść.

Znaczenie mają również moment przekazania załącznika, jego powiązanie z umową i możliwość zapoznania się z nim przed podpisaniem dokumentów. Przy kilku kredytach trzeba osobno przyporządkować właściwą wersję załącznika do każdej umowy.

Jakie skutki może mieć wadliwy mechanizm przeliczeń?

Nie każda niejasność prowadzi do upadku całej umowy. Najpierw należy ustalić, czy konkretne postanowienia dotyczące kursu są niedozwolone i nie wiążą konsumenta. Dopiero potem trzeba ocenić, czy bez nich da się określić zobowiązanie i utrzymać umowę.

Jeżeli kurs banku wyznaczał saldo zadłużenia, po usunięciu niedozwolonej klauzuli powstaje pytanie, według jakiej reguły obliczyć dług. Sąd nie może po prostu wybrać kursu, który uzna za rozsądniejszy.

W uchwale pełnego składu Izby Cywilnej z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22, Sąd Najwyższy przyjął, że niedozwolonego postanowienia określającego kurs nie można zastąpić inną regułą wynikającą z prawa lub zwyczajów. Jeżeli po jego wyeliminowaniu nie da się ustalić kursu wiążącego strony, umowa kredytu indeksowanego lub denominowanego nie wiąże także w pozostałym zakresie.

Co trzeba sprawdzić w konkretnej umowie?

Ocena wymaga zestawienia dokumentów obowiązujących w chwili zawarcia kredytu z tymi, które bank stosował podczas jego wykonywania.

Załącznik o kursach może doprecyzować indeksację, ale sam fakt jego istnienia nie chroni umowy przed zakwestionowaniem. Decyduje to, czy wszystkie postanowienia razem pozwalały sprawdzić sposób ustalenia kursu i dostatecznie ograniczały swobodę banku, również przy późniejszych zmianach.

Źródła i przepisy

Ważne