Bank wysłał wypowiedzenie kredytu na stary adres. Czy całe saldo jest wymagalne?

Kiedy wypowiedzenie staje się skuteczne?

Wypowiedzenie umowy kredytu jest oświadczeniem woli. Zgodnie z art. 61 § 1 Kodeksu cywilnego staje się skuteczne, gdy dotrze do adresata w taki sposób, że może on zapoznać się z jego treścią. Nie trzeba wykazywać, że kredytobiorca faktycznie przeczytał pismo. Istotne jest, czy miał realną możliwość jego odebrania.

Przy ocenie doręczenia trzeba odróżnić trzy sytuacje:

Każda z tych sytuacji wymaga odrębnej oceny. Znaczenie mają treść umowy, sposób zawiadomienia banku o zmianie adresu oraz okoliczności wysłania i awizowania konkretnej przesyłki.

Bank znał nowy adres, ale wysłał pismo na stary

Jeżeli kredytobiorca zawiadomił bank o zmianie adresu, a bank mimo to wysłał wypowiedzenie na poprzedni adres, można kwestionować skuteczność tego oświadczenia.

W wyroku z 27 listopada 2019 r., II CSK 497/18, Sąd Najwyższy uznał, że wiadomość e-mail informująca o zmianie adresu była wystarczająca, ponieważ umowa nie wymagała szczególnej formy takiego zawiadomienia. Bank otrzymał informację, lecz wysłał wypowiedzenie na poprzedni adres. W tych okolicznościach oświadczenie nie zostało skutecznie złożone w rozumieniu art. 61 § 1 k.c.

Podobną ocenę przyjął Sąd Apelacyjny w Szczecinie w wyroku z 23 lipca 2020 r., I ACa 83/20, wydanym po ponownym rozpoznaniu sprawy. Bank znał nowy adres, ale przesyłkę zaadresował na poprzedni. Awizowanie nie naprawiło tego błędu, a postanowienie umowne o doręczeniach zastępczych nie uzasadniało przyjęcia, że wypowiedzenie zostało skutecznie doręczone. W tej sprawie tytuł wykonawczy pozbawiono wykonalności.

W takich sprawach liczy się więc nie tylko adres wpisany do umowy, lecz także późniejsze informacje, które dotarły do banku, oraz wymagania dotyczące zmiany danych określone w umowie.

Kredytobiorca nie poinformował banku o zmianie adresu

Inaczej może wyglądać ocena, gdy kredytobiorca zmienił miejsce zamieszkania, ale nie zawiadomił o tym banku. Umowa może określać, w jaki sposób należy zgłosić zmianę danych. Warto sprawdzić, czy kredytobiorca dochował tych wymagań i czy bank miał inną, udokumentowaną informację o nowym adresie.

W wyroku z 20 grudnia 2017 r., I ACa 541/17, Sąd Apelacyjny w Łodzi oddalił zarzut nieskutecznego doręczenia. Kredytobiorczyni twierdziła, że ustnie podała windykatorowi nowy adres, choć umowa wymagała pisemnego zawiadomienia. Nie wykazała, że dopełniła tej formalności, a przesyłkę wysłaną na dotychczasowy adres odebrał jej mąż. W tych okolicznościach sąd uznał wypowiedzenie za skuteczne.

To rozstrzygnięcie dotyczyło konkretnych faktów: wymogu pisemnego zawiadomienia, braku dowodu jego spełnienia i odbioru przesyłki pod adresem wskazanym w umowie. Nie przesądza z góry o skuteczności każdego pisma wysłanego na ostatni adres znany bankowi.

Co oznacza podwójne awizo?

Podwójne awizowanie może przemawiać za tym, że adresat miał możliwość odebrania przesyłki. Samo w sobie nie rozstrzyga jednak, czy oświadczenie doszło do niego w rozumieniu art. 61 k.c. Znaczenie ma przede wszystkim to, czy przesyłkę skierowano na właściwy adres.

Jeżeli bank wysłał pismo na aktualny adres, prawidłowe awizowanie może uzasadniać wniosek, że adresat mógł zapoznać się z jego treścią. Inaczej należy ocenić przesyłkę skierowaną pod adres, o którego nieaktualności bank został zawiadomiony. W sprawie II CSK 497/18 awizo nie zastąpiło skutecznego przekazania wypowiedzenia na właściwy adres.

Wezwanie z art. 75c Prawa bankowego

Przed wypowiedzeniem umowy bank powinien co do zasady przeprowadzić procedurę określoną w art. 75c Prawa bankowego. Gdy kredytobiorca opóźnia się ze spłatą, bank wzywa go do uregulowania zaległości i wyznacza termin nie krótszy niż 14 dni roboczych od otrzymania wezwania. Powinien też poinformować o możliwości złożenia w tym terminie wniosku o restrukturyzację zadłużenia.

Wezwanie i wypowiedzenie to odrębne pisma i odrębne etapy. Jeżeli wezwanie z art. 75c wysłano na adres, pod którym kredytobiorca nie mógł zapoznać się z jego treścią, późniejsze doręczenie samego wypowiedzenia na właściwy adres nie usuwa wady wcześniejszej procedury.

W wyroku z 23 czerwca 2022 r., V GC 287/22, Sąd Rejonowy w Toruniu uznał wypowiedzenie za bezskuteczne, ponieważ poprzedzające je wezwanie wysłano na adres, który nie był ani adresem zamieszkania wskazanym w umowie, ani adresem do doręczeń. Późniejsze wypowiedzenie trafiło już na właściwy adres, ale nie zastąpiło prawidłowego wezwania.

Sąd Najwyższy w wyroku z 18 czerwca 2021 r., IV CSKP 92/21, uznał, że procedura z art. 75c ogranicza możliwość wypowiedzenia umowy przez bank. Jej pominięcie powoduje, że wypowiedzenie jest przedwczesne i bezskuteczne. W orzecznictwie sądów powszechnych spotyka się również określenie takiego wypowiedzenia jako nieważnego, ale Sąd Najwyższy przyjmuje sankcję bezskuteczności.

Skutki wadliwego wypowiedzenia

Bezskuteczne wypowiedzenie nie umarza długu ani nie rozwiązuje umowy. Bank nie może jednak na jego podstawie żądać natychmiastowej spłaty całego pozostałego salda. Poszczególne raty mogą nadal stawać się wymagalne w terminach określonych w umowie.

Wierzyciel może dochodzić rat, których termin płatności już upłynął, ale wynik zależy od tego, jak sformułował żądanie i jakie fakty przytoczył na jego uzasadnienie. Nie można z wyroku V GC 287/22 wyprowadzać reguły, że sąd w każdej sprawie zasądzi wymagalne raty mimo oparcia pozwu wyłącznie na twierdzeniu o skutecznym wypowiedzeniu.

W sprawie V GC 287/22 sąd zasądził część należności, ponieważ do zamknięcia rozprawy upłynęły terminy płatności rat objętych umową. Oddalił natomiast żądanie odsetek obliczonych tak, jak gdyby skutecznie wypowiedziano umowę. Rozstrzygnięcie zależało od ustaleń i żądań w tamtej sprawie.

Wypowiedzenie a sprzedaż wierzytelności

Cesja wierzytelności nie powoduje, że wcześniejsze, nieskuteczne wypowiedzenie staje się skuteczne. Nabywca może dochodzić wierzytelności w zakresie, w jakim przysługiwała ona bankowi. Jeżeli nie doszło do skutecznego postawienia całego kredytu w stan wymagalności, samo nabycie wierzytelności nie uzasadnia żądania natychmiastowej spłaty całego salda.

Nabywca powinien wykazać podstawę i wysokość dochodzonego roszczenia, a w przypadku żądania całego pozostałego kapitału — także skuteczność czynności, która miała doprowadzić do jego wymagalności.

Jakie dokumenty sprawdzić?

Przy ocenie skuteczności wypowiedzenia najczęściej potrzebne są:

Warto sprawdzić osobno adres użyty w wezwaniu z art. 75c i adres wskazany na wypowiedzeniu. Prawidłowe doręczenie jednego pisma nie przesądza o skuteczności drugiego.

Czy całe saldo stało się wymagalne?

Jeżeli bank znał aktualny adres kredytobiorcy, a mimo to wysłał na poprzedni adres wezwanie z art. 75c lub wypowiedzenie, można kwestionować wymagalność całego pozostałego salda. Ocena zależy od treści umowy, dowodów zawiadomienia o zmianie adresu, przebiegu doręczeń i terminów płatności rat.