Wypowiedzenie kredytu i wezwanie do zapłaty – kiedy bank może żądać spłaty całego długu?

Zaległa rata i wymagalność całego kredytu

Przy zwykłym wykonywaniu umowy kredytobiorca spłaca raty zgodnie z harmonogramem. Jeżeli jedna z nich nie zostanie zapłacona w terminie, bank może dochodzić tej konkretnej zaległości wraz z należnościami ubocznymi. Aby żądać jednorazowej spłaty całej pozostałej części kredytu, potrzebuje skutecznego wypowiedzenia umowy.

Dlatego samo saldo z wezwania lub pozwu nie wyjaśnia jeszcze sytuacji. W dokumentach trzeba odtworzyć kolejność zdarzeń: kiedy powstała zaległość, jakie pismo bank wysłał, kiedy zostało doręczone i od jakiej daty bank liczy wymagalność całego długu.

Wezwanie do zapłaty

Art. 75c ust. 1 Prawa bankowego wymaga, aby bank wezwał kredytobiorcę do zapłaty zaległości i wyznaczył termin nie krótszy niż 14 dni roboczych. To pismo ma dać czas na uregulowanie zaległości, zanim bank zakończy umowę. Art. 75c Prawa bankowego obowiązuje od 27 listopada 2015 r. Ma zastosowanie również do wcześniej zawartych umów, przy czym banki otrzymały 30 dni na dostosowanie swojej działalności do nowych wymagań. Wypowiedzenia dokonane przed wprowadzeniem tej procedury trzeba oceniać według wcześniejszego stanu prawnego.

Przy ocenie wezwania liczy się jego pełna treść. Warto sprawdzić, czy wskazano kwotę zaległości, termin spłaty i sposób jego obliczenia. Termin biegnie w dniach roboczych, nie kalendarzowych. Daty widniejącej na piśmie nie należy utożsamiać z datą doręczenia.

W wyrokach IV CSKP 92/21 i II CSKP 1233/22 Sąd Najwyższy podkreślił znaczenie procedury z art. 75c. Z naruszeniem tego trybu wiąże się nieskuteczność wypowiedzenia. W konkretnej sprawie trzeba więc porównać ustawowe wymagania z treścią korespondencji i sposobem jej doręczenia.

Czas na restrukturyzację

W wezwaniu bank powinien także poinformować o możliwości złożenia wniosku o restrukturyzację zadłużenia w terminie 14 dni roboczych od otrzymania wezwania. Ten etap służy rozwiązaniu problemu ze spłatą przed wypowiedzeniem umowy.

Restrukturyzacja nie oznacza umorzenia długu. Może polegać na zmianie terminów lub warunków spłaty, jeżeli uzasadnia to sytuacja finansowa i gospodarcza kredytobiorcy. Odmowa wymaga pisemnego, szczegółowego wyjaśnienia przyczyn.

Te przepisy stosuje się odpowiednio także do umów pożyczki pieniężnej. W sporze znaczenie ma nie tylko to, czy kredytobiorca złożył wniosek, lecz także to, czy bank przekazał wymagane pouczenie i pozostawił czas przewidziany w ustawie.

Wypowiedzenie i termin 30 dni

Po prawidłowym przeprowadzeniu procedury z art. 75c bank może wypowiedzieć umowę. Nie zawsze wymaga to sporządzenia późniejszego, odrębnego dokumentu, ponieważ w określonych okolicznościach dopuszczalne jest także wypowiedzenie warunkowe zawarte w tym samym piśmie co wezwanie. Zgodnie z art. 75 ust. 2 Prawa bankowego termin wypowiedzenia wynosi 30 dni, chyba że umowa przewiduje termin dłuższy. Termin siedmiodniowy jest wyjątkiem stosowanym w razie zagrożenia upadłością kredytobiorcy.

W dokumentach trzeba ustalić, na jakiej podstawie bank wypowiedział umowę, kiedy oświadczenie dotarło do kredytobiorcy i kiedy kończy się okres wypowiedzenia. Dopiero po jego upływie bank może traktować niespłaconą część kredytu jako wymagalną w całości.

Doręczenie pisma

Wypowiedzenie nie wymaga osobistego odbioru listu przez kredytobiorcę. Zgodnie z art. 61 Kodeksu cywilnego oświadczenie jest skuteczne, gdy dotrze do adresata w sposób umożliwiający zapoznanie się z jego treścią.

Nie wystarczy więc samo stwierdzenie, że list nie został przeczytany. Znaczenie może mieć natomiast wysłanie korespondencji na nieaktualny adres, znany bankowi inny adres do doręczeń, brak dowodu treści przesyłki albo brak możliwości ustalenia daty jej doręczenia. To od tych dokumentów zależy, od kiedy można liczyć terminy.

Wezwanie i wypowiedzenie w jednym piśmie

Banki posługują się zarówno dwoma odrębnymi pismami, jak i dokumentami łączącymi wezwanie z wypowiedzeniem uzależnionym od braku zapłaty. Taki dokument wymaga dokładnej lektury. Kredytobiorca powinien móc ustalić, jaki termin otrzymał, kiedy nastąpi wypowiedzenie i od czego zależy jego skutek.

Sąd Najwyższy przyjął, że art. 75c Prawa bankowego nie ustanawia bezwzględnego obowiązku sporządzenia dwóch odrębnych pism. Dopuszczalne może być połączenie wezwania z warunkowym wypowiedzeniem, jeżeli obowiązki wynikające z art. 75c zostaną wykonane jeszcze w czasie trwania umowy, kredytobiorca otrzyma wymagany termin, a treść dokumentu nie stworzy niepewności co do momentu i warunków zakończenia umowy. Decydują również postanowienia konkretnej umowy i okoliczności sprawy. Stanowisko to przedstawiono w wyroku SN z 9 grudnia 2021 r., III CSKP 164/21.

Dokumenty potrzebne do oceny sprawy

Przydatne są przede wszystkim:

• umowa kredytu lub pożyczki, regulamin i harmonogram spłaty;
• wezwanie do zapłaty oraz wypowiedzenie;
• koperty, potwierdzenia odbioru i wiadomości elektroniczne;
• historia spłat i rozliczenia banku;
• korespondencja dotycząca restrukturyzacji albo ugody;
• dokumenty dotyczące zmiany adresu do korespondencji;
• pozew, nakaz zapłaty i cała korespondencja sądowa, jeśli sprawa trafiła już do sądu.