Jak prawidłowo wypełnić weksel in blanco?
Podpisany weksel in blanco może ułatwić dochodzenie zapłaty, ale jego uzupełnienie wymaga czegoś więcej niż wpisania kwoty zadłużenia i daty płatności. Przed sięgnięciem po oryginał trzeba ustalić, jakie zobowiązanie zabezpiecza, kiedy wierzyciel może go wypełnić i jakie ograniczenia wynikają z porozumienia stron.
Najpierw sprawdź upoważnienie do wypełnienia
Punktem wyjścia jest porozumienie wekslowe, najczęściej udokumentowane deklaracją. Trzeba czytać je łącznie z umową, którą weksel zabezpiecza, oraz późniejszymi aneksami i ugodami. Wypełnienie dokumentu niezgodnie z uzgodnieniami może otworzyć dłużnikowi drogę do obrony przed żądaniem zapłaty. Znaczenie ma również to, czy należności dochodzi pierwotny wierzyciel, czy kolejny nabywca weksla. Problematykę niezgodnego z porozumieniem uzupełnienia reguluje art. 10 Prawa wekslowego. Prawo wekslowe (https://eli.gov.pl/api/acts/DU/2022/282/text.html).
W praktyce warto przed uzupełnieniem dokumentu odpowiedzieć na kilka pytań. Czy upłynął termin zapłaty? Czy konieczne było wcześniejsze wypowiedzenie umowy albo wezwanie dłużnika? Czy zabezpieczenie obejmuje jedną wierzytelność, czy również inne należności? Czy strony określiły maksymalną sumę oraz sposób ustalenia terminu płatności?
Nie należy zakładać, że samo posiadanie podpisanego blankietu daje swobodę w rozstrzyganiu tych kwestii.
Suma wekslowa powinna wynikać z rozliczenia
Najlepszym przygotowaniem do wpisania kwoty jest sporządzenie osobnej kalkulacji. Powinna wskazywać należność główną, dokonane wpłaty oraz każdą dodatkową pozycję, którą wierzyciel zamierza uwzględnić.
Załóżmy, że deklaracja pozwala zabezpieczyć wyłącznie niezapłaconą cenę, maksymalnie do 80 000 zł. Cena pozostała do zapłaty wynosi 52 000 zł. Limit 80 000 zł nie jest wówczas kwotą, którą należy automatycznie wpisać na wekslu. Punktem odniesienia pozostaje rzeczywiste zadłużenie objęte upoważnieniem.
Podobnie należy podejść do odsetek, kar umownych i kosztów. Każda z tych pozycji wymaga sprawdzenia zarówno podstawy jej dochodzenia, jak i zakresu zabezpieczenia. Szczególnej ostrożności wymagają przyszłe koszty procesu, szacunkowe wydatki windykacyjne oraz szkody, których wysokość nie została jeszcze ustalona.
Uzupełnij dokument, a nie tylko jego kopię
Weksel własny powinien zawierać nazwę „weksel” w treści, bezwarunkowe przyrzeczenie zapłaty oznaczonej sumy, termin i miejsce płatności, oznaczenie uprawnionego do zapłaty, datę i miejsce wystawienia oraz podpis wystawcy. Ustawa przewiduje wyjątki dotyczące niektórych brakujących oznaczeń, dlatego nie każdy brak automatycznie oznacza nieważność dokumentu. Wynika to z art. 101–102 Prawa wekslowego. Prawo wekslowe (https://eli.gov.pl/api/acts/DU/2022/282/text.html).
Przed wpisaniem danych warto sporządzić roboczy projekt na kopii. Pozwala to sprawdzić długość tekstu, rozmieszczenie wpisów oraz zgodność kwoty zapisanej cyframi i słownie. Projekt nie zastępuje jednak uzupełnienia podpisanego oryginału.
Należy również odróżnić datę wystawienia od daty późniejszego wypełnienia. Nie powinno się automatycznie wpisywać dnia uzupełnienia w rubryce przeznaczonej na datę wystawienia. Podstawę wpisu trzeba ustalić na podstawie dokumentów i zakresu udzielonego upoważnienia.
Nie warto „poprawiać” istniejących postanowień blankietu ani dopisywać dodatkowych klauzul tylko dlatego, że występują w znalezionym wzorze. Przed ingerencją w już podpisany tekst należy ocenić jej dopuszczalność.
Zawiadomienie o zamiarze wypełnienia i zawiadomienie o wypełnieniu to różne pisma
Treść korespondencji powinna odpowiadać rzeczywistemu stanowi dokumentu. Jeżeli weksel pozostaje nieuzupełniony, wierzyciel nie powinien informować, że został już wypełniony.
To, czy można poprzestać na zawiadomieniu o zamiarze uzupełnienia, należy sprawdzić w porozumieniu. Nie każda deklaracja opisuje tę procedurę tak samo. Warto również ustalić, czy zawiadomienie ma trafić wyłącznie do wystawcy, czy także do poręczyciela.
Praktycznie użyteczne zawiadomienie powinno przedstawiać planowaną albo wpisaną sumę, jej wyliczenie, termin i miejsce płatności oraz sposób udostępnienia oryginału. Dobrze wskazać także, jak zostanie uwzględniona zapłata dokonana przed uzupełnieniem dokumentu.
Wysłanie czy doręczenie — jedno słowo może zmienić termin
Przy planowaniu daty płatności nie należy posługiwać się uniwersalnym założeniem, że zawsze wystarczy odczekać siedem dni. Trzeba odczytać konkretną deklarację: jaki przewiduje okres, od jakiego zdarzenia go liczy i jaką formę zawiadomienia dopuszcza.
Postanowienie odwołujące się do wysłania pisma różni się od postanowienia wymagającego jego doręczenia. Jeżeli jeden dokument łączy zawiadomienie wekslowe z wezwaniem z odrębnego poręczenia cywilnego, oba terminy mogą biec według różnych zasad.
Przy komunikacji elektronicznej należy dodatkowo odróżnić wysłanie wiadomości od jej dojścia do adresata. Zgodnie z art. 61 § 2 k.c. znaczenie ma wprowadzenie oświadczenia do środka komunikacji elektronicznej w sposób umożliwiający odbiorcy zapoznanie się z jego treścią. Nie jest konieczne wykazanie, że rzeczywiście przeczytał wiadomość. Kodeks cywilny (https://eli.gov.pl/api/acts/DU/2026/795/text/T/D20260795L.pdf).
Co oznacza klauzula „bez protestu”
Klauzula „bez protestu” dotyczy zwolnienia z protestu w zakresie określonym ustawą. Nie usuwa obowiązku przedstawienia weksla do zapłaty ani zawiadomień przewidzianych prawem. Nie oznacza też, że dłużnik traci możliwość kwestionowania żądania. Jej znaczenie określa art. 46 Prawa wekslowego. Prawo wekslowe (https://eli.gov.pl/api/acts/DU/2022/282/text.html).
W praktyce nie należy traktować tych dwóch słów jako zamiennika prawidłowo przeprowadzonej procedury. Nadal trzeba zaplanować, gdzie znajduje się oryginał, kiedy będzie dostępny i jak udokumentować czynności wierzyciela. Samo przesłanie skanu nie daje podstaw do założenia, że wszystkie wymagania związane z przedstawieniem zostały spełnione.
Dokumentacja jest równie ważna jak wpisy na wekslu
Przed uzupełnieniem weksla warto zgromadzić w jednym miejscu jego kopię, deklarację, zabezpieczoną umowę, rozliczenie należności oraz korespondencję dotyczącą zapłaty. Osobnej kontroli wymagają przedawnienie, umocowanie osób podpisujących dokument za spółkę i zakres ewentualnego poręczenia.
W sprawach dotyczących konsumentów konieczne jest również sprawdzenie szczególnych wymogów. Weksel wręczany przedsiębiorcy w celu spełnienia lub zabezpieczenia wierzytelności wynikającej z umowy zawartej z konsumentem powinien zawierać zastrzeżenie „nie na zlecenie” albo inne równoznaczne. Po spełnieniu świadczenia wynikającego z umowy przedsiębiorca ma obowiązek niezwłocznie zwrócić weksel wystawcy. Zasady te wynikają z art. 11a Prawa wekslowego. Przy starszych dokumentach trzeba jednak uwzględnić, że do weksli wystawionych przed 24 września 2021 r. stosuje się przepisy dotychczasowe.
Przed wykonaniem pierwszego wpisu na oryginale pomocna jest prosta kontrola: czy każdą kwotę, datę i czynność można uzasadnić konkretnym dokumentem? Jeżeli odpowiedź wymaga domysłu, najpierw należy wyjaśnić wątpliwość. Późniejsze poprawianie uzupełnionego weksla może być znacznie trudniejsze niż prawidłowe przygotowanie go od początku.
Weksel in blanco i zabezpieczenie wierzytelności – analiza dokumentów
Przed uzupełnieniem weksla warto sprawdzić nie tylko sam blankiet, ale również deklarację wekslową, zabezpieczoną umowę, aneksy, rozliczenie należności oraz zasady dotyczące zawiadomienia dłużnika i terminu płatności.
Pomagamy przedsiębiorcom w analizie dokumentacji, ustaleniu zakresu zabezpieczenia oraz przygotowaniu czynności związanych z dochodzeniem należności zabezpieczonych wekslem.
