Wyrok Trybunału Konstytucyjnego a służebność przesyłu
Służebność przesyłu od lat pozostaje jednym z najczęstszych źródeł sporów pomiędzy właścicielami nieruchomości a przedsiębiorstwami infrastrukturalnymi. Na wielu prywatnych gruntach od dziesięcioleci znajdują się urządzenia przesyłowe, takie jak linie energetyczne, słupy, gazociągi czy rurociągi, a przedsiębiorstwa korzystały z tych nieruchomości bez umów z właścicielami, powołując się na zasiedzenie. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 2 grudnia 2025 r. (sygn. P 10/16) istotnie zmienia dotychczasową praktykę i otwiera nowy etap sporów o służebność przesyłu.
Koniec zasiedzenia służebności przesyłu na „starych zasadach”
Przez wiele lat w orzecznictwie sądów powszechnych akceptowano stanowisko przedsiębiorstw przesyłowych, zgodnie z którym wieloletnie korzystanie z nieruchomości prowadziło do zasiedzenia służebności, a w konsekwencji do trwałego i nieodpłatnego prawa korzystania z cudzej własności. W praktyce oznaczało to istotne ograniczenie praw właścicieli gruntów, często bez jakiejkolwiek rekompensaty.
Trybunał Konstytucyjny uznał taką praktykę za niezgodną z Konstytucją. W uzasadnieniu wskazano, że przed dniem 3 sierpnia 2008 r. Kodeks cywilny nie przewidywał instytucji służebności przesyłu, a tym samym brak było podstaw prawnych do jej zasiedzenia w tym okresie. Oznacza to, że przedsiębiorstwa przesyłowe utraciły jeden z kluczowych argumentów, na którym przez lata opierały swoją obronę w sporach z właścicielami nieruchomości.
Służebność przesyłu po wyroku TK a roszczenia właścicieli
Wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie prowadzi do automatycznego powstania roszczeń ani do wypłaty świadczeń z urzędu. W sposób istotny wzmacnia jednak pozycję właścicieli nieruchomości w postępowaniach sądowych oraz w rozmowach z przedsiębiorstwami przesyłowymi. W praktyce możliwe staje się dochodzenie zarówno wynagrodzenia za dotychczasowe bezumowne korzystanie z nieruchomości, co do zasady za okres do sześciu lat wstecz, jak i wynagrodzenia za ustanowienie służebności przesyłu na przyszłość. W określonych sytuacjach w grę może również wchodzić odszkodowanie z tytułu obniżenia wartości nieruchomości lub ograniczeń w jej zabudowie i zagospodarowaniu.
Wysokość potencjalnych roszczeń zależy od wielu czynników, w szczególności od lokalizacji nieruchomości, rodzaju infrastruktury oraz zakresu ingerencji w prawo własności. W niektórych przypadkach kwoty te mogą sięgać kilkudziesięciu, a nawet kilkuset tysięcy złotych, przy czym każdorazowo wymaga to indywidualnej analizy stanu faktycznego oraz wsparcia specjalistów, w tym rzeczoznawców majątkowych.
Wznowienie prawomocnie zakończonych postępowań
Szczególne znaczenie omawiany wyrok ma dla właścicieli nieruchomości, których sprawy zostały już prawomocnie zakończone na ich niekorzyść z powodu uznania zasiedzenia służebności. Orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego może stanowić podstawę do wznowienia postępowania, jednak ustawodawca przewidział w tym zakresie rygorystyczne terminy.
Wniosek o wznowienie postępowania należy złożyć w terminie trzech miesięcy od dnia publikacji wyroku w Dzienniku Ustaw. Przekroczenie tego terminu co do zasady skutkuje utratą możliwości ponownego rozpoznania sprawy, niezależnie od jej merytorycznych podstaw.
Dlaczego upływ czasu nadal ma znaczenie
Wyrok Trybunału Konstytucyjnego zamyka możliwość zasiedzenia służebności przesyłu za okres sprzed 3 sierpnia 2008 r., nie oznacza jednak całkowitego wyeliminowania problemu zasiedzenia. Od tej daty służebność przesyłu funkcjonuje już wprost w przepisach Kodeksu cywilnego.
W praktyce oznacza to, że w przypadku przedsiębiorstw działających w dobrej wierze pierwsze terminy zasiedzenia mogą upłynąć już w 2028 r. Odkładanie działań może zatem prowadzić do ponownego zamknięcia drogi do dochodzenia roszczeń, tym razem na podstawie aktualnych przepisów.
Co powinni rozważyć właściciele nieruchomości
W sytuacji, gdy na nieruchomości znajdują się urządzenia przesyłowe, istotne znaczenie ma ustalenie, czy przedsiębiorstwo posiada jakikolwiek tytuł prawny do korzystania z gruntu, w szczególności umowę, decyzję administracyjną lub ustanowioną służebność. Równocześnie warto zgromadzić dokumentację obejmującą księgi wieczyste, mapy, dokumentację geodezyjną, fotografie infrastruktury oraz korespondencję prowadzoną z przedsiębiorstwem.
Każda sprawa wymaga indywidualnej analizy, zarówno pod kątem prawnym, jak i technicznym. Warto działać świadomie i z odpowiednim wsparciem, zanim upływ czasu ponownie zacznie działać na korzyść przedsiębiorstw przesyłowych.
Tekst wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 2 grudnia 2025 r. (sygn. akt P 10/16)
