Pożyczka konsolidacyjna Banku Millennium – jak rozliczono wcześniejsze kredyty?

Najpierw trzeba ustalić datę każdej umowy

Prawo właściwe dla rozliczenia wcześniejszej spłaty zależy od daty zawarcia kredytu, który został zamknięty w ramach konsolidacji.

Do umów zawartych przed wejściem w życie ustawy z 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim stosuje się przepisy dotychczasowe. Art. 48–52 tej ustawy nie mogą więc zostać automatycznie przeniesione na każdą starszą pożyczkę.

Jeżeli wcześniejszą umowę zawarto już pod rządami ustawy z 2011 r., konsument ma prawo spłacić kredyt w całości lub w części przed terminem. Przy całkowitej wcześniejszej spłacie kredytodawca powinien rozliczyć się z konsumentem w ciągu 14 dni. Ustalenie właściwych przepisów trzeba przeprowadzić osobno dla każdej umowy objętej konsolidacją.

Konsolidacja obejmuje kilka odrębnych rozliczeń

W typowej konsolidacji dochodzi przynajmniej do:

1. ustalenia salda pierwszego kredytu na dzień jego wcześniejszej spłaty;
2. ustalenia salda kolejnych zobowiązań zamykanych z nowego finansowania;
3. obniżenia kosztów wcześniejszych umów w związku ze skróceniem okresu ich obowiązywania;
4. zawarcia i uruchomienia nowej pożyczki konsolidacyjnej.

Każda z tych operacji powinna pozostawić ślad w dokumentach banku. Potrzebne są nie tylko salda zamknięcia, lecz także informacje, z czego się one składały: ile pozostało kapitału, jakie odsetki były należne do dnia spłaty i jakie inne pozycje bank uwzględnił.

Samo zapisanie w nowej umowie, że określoną kwotę przeznaczono „na spłatę zobowiązań”, nie wyjaśnia jeszcze, czy wcześniejsze umowy zostały rozliczone prawidłowo.

Wcześniejsza spłata a obniżenie kosztu kredytu

Art. 49 ustawy z 2011 r. stanowi, że przy spłacie całego kredytu przed terminem całkowity koszt kredytu ulega obniżeniu o koszty dotyczące okresu, o który skrócono czas obowiązywania umowy. Dotyczy to również kosztów poniesionych przez konsumenta przed wcześniejszą spłatą. Przy spłacie częściowej zasadę tę stosuje się odpowiednio.

Źródło środków przeznaczonych na spłatę nie zmienia charakteru tej operacji. Jeżeli wcześniejszy kredyt został zamknięty pieniędzmi z nowej pożyczki konsolidacyjnej, nadal doszło do jego spłaty przed terminem.

W wyroku z 11 września 2019 r. w sprawie C-383/18, Lexitor, TSUE przyjął, że obniżka obejmuje wszystkie koszty nałożone na konsumenta. Następnie Sąd Najwyższy w uchwale z 12 grudnia 2019 r., III CZP 45/19, potwierdził, że art. 49 ust. 1 obejmuje również prowizję za udzielenie kredytu.

Obowiązek rozliczenia wcześniejszej spłaty wynika z ustawy. Dlatego przy umowie objętej art. 52 nie należy ograniczać analizy do odpowiedzi banku na reklamację. Trzeba również sprawdzić, czy odpowiednia kwota została automatycznie zwrócona, zaliczona na inne zobowiązanie albo uwzględniona przy ustalaniu salda zamknięcia.

Jak sprawdzić saldo zamykanej pożyczki?

W rozliczeniu wcześniejszej umowy znaczenie mają przede wszystkim:

• kapitał pozostający do spłaty na dzień zamknięcia;
• odsetki naliczone do tego dnia;
• prowizja i inne koszty pobrane przy zawarciu umowy;
• składki ubezpieczeniowe oraz okres faktycznie udzielanej ochrony;
• wcześniejsze nadpłaty;
• kwota obniżki kosztów wynikająca ze skrócenia umowy;
• sposób przekazania albo zaksięgowania tej obniżki.

Kwota użyta z nowej pożyczki do zamknięcia poprzedniej umowy nie powinna być porównywana wyłącznie z pierwotną kwotą kredytu. Po kilku latach spłaty saldo zależy od dotychczas zapłaconego kapitału, odsetek i innych rozliczeń. Jednocześnie nie można zakładać, że saldo wskazane przez bank było prawidłowe, jeżeli dokumenty nie pokazują rozliczenia kosztów wcześniejszej spłaty.

Co jest kapitałem nowej pożyczki, a co jej kosztem?

W nowej umowie konsolidacyjnej trzeba odróżnić trzy grupy kwot:

• środki przeznaczone na spłatę wcześniejszych zobowiązań;
• środki wypłacone pożyczkobiorcy do swobodnego wykorzystania;
• koszty związane z zawarciem nowej umowy, takie jak prowizja lub składka ubezpieczeniowa.

Kwota przeznaczona na spłatę wcześniejszego zadłużenia nie staje się kosztem nowej pożyczki tylko dlatego, że bank nie przelał jej na rachunek osobisty klienta. Środki mogą zostać udostępnione konsumentowi przez wykonanie uzgodnionej dyspozycji i przekazanie ich na spłatę wskazanych zobowiązań. Taka kwota może stanowić kapitał nowego kredytu.

Inaczej wygląda prowizja, ubezpieczenie lub inna opłata należna w związku z nową umową. Są to koszty kredytu. Jeżeli bank doliczył je do salda i naliczał od nich odsetki, trzeba sprawdzić zgodność takiego mechanizmu z przepisami oraz sposób przedstawienia całkowitej kwoty kredytu, całkowitego kosztu, RRSO i całkowitej kwoty do zapłaty.

To rozróżnienie jest szczególnie ważne przy konsolidacji. Nie każda kwota niewypłacona bezpośrednio na rachunek konsumenta jest kosztem, ale kosztu nowego kredytu nie można przedstawiać jako kapitału tylko dlatego, że został „sfinansowany” przez bank.

Co wynika z wyroku TSUE C-744/24?

W wyroku z 23 kwietnia 2026 r. w sprawie C-744/24, Bank Polska Kasa Opieki, TSUE uznał, że dyrektywa 2008/48 sprzeciwia się postanowieniom przewidującym stosowanie oprocentowania nie tylko do całkowitej kwoty kredytu, lecz także do kwot przeznaczonych na zapłatę kosztów związanych z tym kredytem i stanowiących część całkowitego kosztu kredytu ponoszonego przez konsumenta.

Postępowanie główne dotyczyło składki ubezpieczeniowej, ale odpowiedź Trybunału została sformułowana szerzej i odnosi się do kosztów związanych z kredytem. Może więc mieć znaczenie również dla kredytowanej prowizji nowej pożyczki konsolidacyjnej.

Wyrok nie pozwala jednak uznać za koszt każdej kwoty przeznaczonej na spłatę wcześniejszych kredytów. Nie rozstrzyga również samodzielnie, jaki skutek przewiduje prawo polskie dla konkretnej umowy ani czy konsument może zastosować sankcję kredytu darmowego. Te kwestie ocenia sąd krajowy na podstawie treści umowy, sposobu jej wykonania i właściwych przepisów.

Szerzej o tym problemie piszemy w artykule: Prowizja doliczona do kredytu. Czy bank mógł naliczać od niej odsetki?

Kolejne pożyczki zawierane w krótkim odstępie

Nowa pożyczka może zostać udzielona niedługo po poprzedniej i w znacznej części służyć jej spłacie. Nie przesądza to o nieprawidłowości. Konsolidacja może rzeczywiście zmniejszyć miesięczną ratę albo uprościć obsługę zadłużenia.

Przy szybko następujących po sobie umowach trzeba jednak sprawdzić nie tylko rozliczenie wcześniejszej spłaty, lecz także limity pozaodsetkowych kosztów kredytu. Od 11 marca 2016 r. ustawa zawiera art. 36a–36c. Jedna z regulacji obejmuje sytuację, w której kredytodawca udziela konsumentowi niespłacającemu jeszcze wcześniejszego kredytu kolejnych kredytów w ciągu 120 dni od wypłaty pierwszego z nich.

Zakres tej kontroli zależy od wersji przepisów obowiązującej przy zawarciu umowy. Od 18 grudnia 2022 r. art. 36c obejmuje również kredyty udzielane przez podmiot powiązany z wcześniejszym kredytodawcą. Nie każda konsolidacja mieści się jednak w tym przepisie: znaczenie mają daty wypłaty, kolejność umów, tożsamość kredytodawcy, brak pełnej spłaty wcześniejszego kredytu w chwili udzielenia kolejnego oraz rodzaj produktu.

Jakie dokumenty pozwalają sprawdzić konsolidację?

Do wstępnej analizy potrzebne są dokumenty nowej pożyczki:

• umowa konsolidacyjna wraz z załącznikami;
• formularz informacyjny;
• regulamin i taryfa obowiązujące przy zawarciu umowy;
• pierwotny oraz późniejsze harmonogramy;
• potwierdzenie uruchomienia kredytu ze wskazaniem odbiorców i kwot przelewów;
• dokumenty dotyczące nowej prowizji, ubezpieczenia i pozostałych kosztów.

Potrzebna jest również dokumentacja każdego zamkniętego zobowiązania:

• wcześniejsza umowa i jej harmonogram;
• historia spłat;
• saldo ustalone na dzień wcześniejszej spłaty;
• rozliczenie zamknięcia umowy;
• informacja o obniżeniu całkowitego kosztu kredytu;
• potwierdzenie zwrotu lub zaksięgowania odpowiedniej części prowizji i innych kosztów.

Jeżeli bank dochodzi zapłaty w sądzie, należy dołączyć pozew i wszystkie załączniki, wypowiedzenie umowy, wezwania do zapłaty oraz dokument przedstawiający sposób wyliczenia dochodzonej kwoty. Wyciąg z ksiąg banku pokazuje stanowisko banku, ale nie zastępuje dokumentów pozwalających odtworzyć poszczególne operacje.

Czy konsolidacja została rozliczona prawidłowo?

Sama konsolidacja nie oznacza, że pożyczkobiorcy przysługuje roszczenie wobec Banku Millennium. Wcześniejsza spłata nie prowadzi również do zwrotu całej prowizji za poprzedni kredyt. Potrzebne jest porównanie dat, sald, poniesionych kosztów i zapisów każdej z umów.

Wątpliwości mogą pojawić się wtedy, gdy bank nie wykazał obniżenia kosztów wcześniejszych kredytów, nie wyjaśnił składu kwot przeznaczonych na ich zamknięcie albo naliczał odsetki od prowizji lub innego kosztu nowej pożyczki. Każda z tych sytuacji dotyczy innego elementu rozliczenia i może prowadzić do innych skutków prawnych.

W Kancelarii możemy odtworzyć sposób zamknięcia wcześniejszych zobowiązań, porównać go z nową umową konsolidacyjną i ocenić, czy saldo przedstawione przez bank wynika z prawidłowych danych. Do pierwszej analizy warto przygotować wszystkie umowy, harmonogramy, historię spłat oraz rozliczenia wcześniejszej spłaty.