Odszkodowanie za słupy energetyczne na działce – jak uzyskać i od czego zależy jego wysokość?

Kiedy następuje bezumowne korzystanie z gruntu?

Punktem wyjścia jest zawsze ustalenie, czy przedsiębiorstwo przesyłowe ma tytuł prawny do korzystania z nieruchomości (albo jej części) w zakresie posadowienia urządzeń i wykonywania czynności eksploatacyjnych. Brak takiego tytułu co do zasady otwiera drogę do roszczeń.

O bezumownym korzystaniu z nieruchomości najczęściej mowa wtedy, gdy łącznie:

1. nie zawarto umowy z przedsiębiorstwem przesyłowym (ani obecny właściciel, ani poprzednicy prawni),
2. nie ustanowiono służebności przesyłu (w szczególności brak ujawnienia w dziale III księgi wieczystej),
3. brak decyzji administracyjnej, która legalizowałaby zajęcie gruntu (np. wywłaszczeniowej / lokalizacyjnej w odpowiednim trybie),
4. nie doszło do skutecznego nabycia prawa w drodze zasiedzenia (co w sporach jest zwykle osią konfliktu).

Zasiedzenie służebności przesyłu – co zmienia P 10/16?

Przez lata przedsiębiorstwa przesyłowe broniły się zarzutem zasiedzenia służebności (często w konstrukcji „służebności gruntowej odpowiadającej treścią służebności przesyłu”), z doliczaniem okresu posiadania sprzed 3 sierpnia 2008 r. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 2 grudnia 2025 r. (sygn. P 10/16) wprost odnosi się do tej praktyki i w wielu stanach faktycznych osłabia jej „automatyzm”.

Co wpływa na wysokość wynagrodzenia za słupy i linie?

Nie ma jednolitego taryfikatora. W sporach o wynagrodzenie za bezumowne korzystanie oraz o ustanowienie służebności przesyłu decydujące znaczenie ma opinia biegłego (zwykle rzeczoznawcy majątkowego), a następnie ocena sądu co do przyjętej metodologii.

1) Parametry techniczne infrastruktury

• Napięcie linii – wpływa na rozmiar strefy ograniczeń (pas technologiczny / eksploatacyjny) i realny zakres wyłączenia gruntu z używania.
• Szerokość pasa eksploatacyjnego – zależy od rodzaju urządzeń, ich przebiegu i wymogów bezpieczeństwa oraz utrzymania.
• Pas dojazdowy – istotny, jeżeli przedsiębiorstwo korzysta (lub musi korzystać) z dojazdu do urządzeń w celu konserwacji, usuwania awarii i przeglądów.

2) Charakter i przeznaczenie gruntu

Najwyższe kwoty pojawiają się zwykle przy gruntach o przeznaczeniu budowlanym lub inwestycyjnym, gdy infrastruktura ogranicza lub uniemożliwia zabudowę, podziały geodezyjne albo racjonalne zagospodarowanie. Dla gruntów rolnych i leśnych stawki są z reguły niższe, ale nie oznacza to braku roszczeń – znaczenie ma rzeczywisty wpływ urządzeń na korzystanie.

3) Spadek wartości nieruchomości

Wycena może uwzględniać m.in. ograniczenia w zabudowie i zagospodarowaniu, uciążliwości eksploatacyjne (wejścia ekip, dojazdy, wycinka), a także spadek atrakcyjności rynkowej nieruchomości. Sposób ujęcia tego elementu zależy od przyjętej metodologii i rodzaju roszczenia.

Metodologia wyliczeń – od czego zwykle zaczyna biegły?

W praktyce często punktem wyjścia jest hipotetyczny czynsz dzierżawny (model „rynkowej opłaty” za korzystanie z fragmentu gruntu), z korektami wynikającymi z zakresu ograniczeń i charakteru nieruchomości. W sprawach o ustanowienie służebności przesyłu na przyszłość wynagrodzenie ma z kolei odpowiadać trwałości i rozmiarowi obciążenia oraz ograniczeniom właścicielskim.

Za jaki okres można dochodzić zapłaty – przedawnienie roszczeń

Dochodzenie wynagrodzenia za okres wsteczny ograniczają terminy przedawnienia. Co do zasady:

• 6 lat – dla roszczeń okresowych i roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej (w praktyce często podnoszone przez przedsiębiorstwa przesyłowe; wymaga weryfikacji charakteru roszczenia w konkretnej sprawie),
• 10 lat – dla roszczeń powstałych przed zmianą przepisów (decydujące są reguły intertemporalne i data wymagalności),
• 3 lata – w typowych relacjach gospodarczych, gdy nieruchomość jest wykorzystywana w ramach działalności gospodarczej (wymaga oceny związku roszczenia z działalnością).

W praktyce często rozważa się dwa „koszyki” roszczeń: (1) wynagrodzenie za bezumowne korzystanie za okres wsteczny, oraz (2) odpłatne ustanowienie służebności przesyłu na przyszłość. Każdy z nich ma własną logikę dowodową i wycenową.

Jak wygląda dochodzenie roszczeń – typowy przebieg

1. Audyt prawny i dowodowy: księga wieczysta (dział III), dokumenty nabycia, mapy, wypisy/wyrysy, dokumentacja przedsiębiorstwa (jeśli dostępna), oględziny pasa i sposobu korzystania.
2. Etap przedsądowy: wezwanie do zapłaty / propozycja ugody, zwykle łączące temat uregulowania stanu prawnego (służebność przesyłu) oraz rozliczeń wstecznych.
3. Postępowanie sądowe: w razie braku porozumienia – w zależności od strategii: powództwo o zapłatę, wniosek/powództwo o ustanowienie służebności przesyłu, ewentualnie pakietowo (z uwzględnieniem ryzyk zarzutu zasiedzenia i przedawnienia).

Warto wiedzieć – FAQ

Podsumowanie

W sprawach dotyczących słupów i linii na działce najwięcej „robi” precyzyjne odtworzenie tytułu prawnego (albo jego braku) oraz rzetelne ustalenie zakresu ograniczeń – dopiero na tej podstawie da się sensownie policzyć roszczenia i wybrać strategię. Po wyroku TK P 10/16 zarzut zasiedzenia wymaga dziś szczególnie uważnej weryfikacji, zwłaszcza w zakresie doliczania okresu sprzed 3 sierpnia 2008 r.

Przydatne źródła:

1. 
   Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 2 grudnia 2025 r., sygn. akt P 10/16
   
2. 
   Kodeks cywilny – tekst jednolity (ISAP)
   
3. 
   Pozostałe artykuły na blogu dotyczące służebności przesyłu i roszczeń związanych z infrastrukturą przesyłową