Akademia Prawa Odszkodowawczego
Odszkodowanie po wypadku to nie tylko zwrot kosztów leczenia. Jakich roszczeń można dochodzić?
Większość osób poszkodowanych w wypadkach komunikacyjnych, wypadkach przy pracy czy wskutek poślizgnięcia na oblodzonym chodniku jest przekonana, że może domagać się jedynie odszkodowania odpowiadającego poniesionym kosztom leczenia. To jeden z najczęściej powielanych mitów.
Polskie prawo przewiduje znacznie szerszą ochronę osoby poszkodowanej. W zależności od okoliczności sprawy mogą jej przysługiwać nie tylko zadośćuczynienie i zwrot kosztów leczenia, ale również zwrot kosztów rehabilitacji, kosztów opieki sprawowanej przez najbliższych, kosztów dojazdów do placówek medycznych czy zakupu sprzętu ortopedycznego. Poszkodowany może również dochodzić renty z tytułu zwiększonych potrzeb, a w niektórych przypadkach także innych świadczeń.
Problem polega na tym, że wiele z tych roszczeń nigdy nie zostaje zgłoszonych ubezpieczycielowi. Poszkodowani często nie wiedzą, że mają do nich prawo. Wraz z upływem czasu zgromadzenie dokumentów i innych dowodów potwierdzających pełny rozmiar szkody może natomiast stać się znacznie trudniejsze.
Czym właściwie jest szkoda na osobie?
Szkoda na osobie nie ogranicza się wyłącznie do strat finansowych. Obejmuje naruszenie najcenniejszych dóbr człowieka – zdrowia, sprawności fizycznej, możliwości samodzielnego funkcjonowania, a często również równowagi psychicznej i dotychczasowej jakości życia.
Dlatego Kodeks cywilny przewiduje odrębny system ochrony osób, które doznały uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia. Poszkodowany może dochodzić zarówno naprawienia szkody majątkowej, jak i rekompensaty za doznaną krzywdę.
- Szkoda majątkowa obejmuje finansowe następstwa wypadku, takie jak koszty leczenia, rehabilitacji, opieki czy utracone dochody.
- Krzywda obejmuje ból, cierpienie, ograniczenie sprawności oraz pogorszenie dotychczasowej jakości życia.
Są to dwa różne rodzaje roszczeń, pełniące odmienne funkcje, choć wynikają z tego samego zdarzenia.
Skąd wynika odpowiedzialność ubezpieczyciela?
Aby zrozumieć, dlaczego ubezpieczyciel może być zobowiązany do wypłaty świadczeń, warto spojrzeć na cały mechanizm odpowiedzialności cywilnej. W praktyce składa się on z kilku następujących po sobie etapów.
1Dochodzi do wypadku
Punktem wyjścia jest zdarzenie powodujące uszkodzenie ciała lub rozstrój zdrowia. Może to być wypadek komunikacyjny, wypadek przy pracy, upadek na śliskim chodniku, potrącenie pieszego czy inne zdarzenie, którego skutkiem jest szkoda na osobie.
Samo wystąpienie wypadku nie oznacza jeszcze automatycznie odpowiedzialności ubezpieczyciela. Najpierw należy ustalić, kto ponosi odpowiedzialność za jego skutki.
2Powstaje odpowiedzialność sprawcy
W zależności od okoliczności odpowiedzialność sprawcy może wynikać z różnych przepisów Kodeksu cywilnego.
- art. 415 k.c. – odpowiedzialność oparta na zasadzie winy,
- art. 435 k.c. – odpowiedzialność prowadzącego przedsiębiorstwo lub zakład wprawiany w ruch za pomocą sił przyrody,
- art. 436 k.c. – odpowiedzialność posiadacza mechanicznego środka komunikacji poruszanego za pomocą sił przyrody.
To właśnie te przepisy określają, kiedy dana osoba lub podmiot ponosi odpowiedzialność za skutki wypadku.
3Powstaje odpowiedzialność ubezpieczyciela
W wielu przypadkach sprawca jest objęty ubezpieczeniem odpowiedzialności cywilnej.
Wówczas zastosowanie znajduje art. 822 Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym zakład ubezpieczeń zobowiązuje się do zapłaty odszkodowania za szkody wyrządzone osobom trzecim, za które odpowiedzialność ponosi ubezpieczony.
Dla poszkodowanego oznacza to, że świadczeń może dochodzić bezpośrednio od ubezpieczyciela, a nie wyłącznie od samego sprawcy. W niektórych przypadkach na etapie postępowania sądowego roszczenia kierowane są zarówno przeciwko sprawcy, jak i przeciwko zakładowi ubezpieczeń.
4Zastosowanie znajdują przepisy ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych
W przypadku szkód komunikacyjnych odpowiedzialność ubezpieczyciela regulują dodatkowo przepisy ustawy z 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, UFG i PBUK.
- art. 34 określa zakres odpowiedzialności ubezpieczyciela z ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów mechanicznych,
- art. 35 reguluje odpowiedzialność objętą ubezpieczeniem OC,
- art. 36 określa granice odpowiedzialności zakładu ubezpieczeń.
Przepisy te stanowią podstawę dochodzenia przez poszkodowanego roszczeń bezpośrednio od zakładu ubezpieczeń.
5Powstają konkretne roszczenia poszkodowanego
Dopiero na tym etapie można określić konkretne roszczenia przysługujące osobie poszkodowanej.
Ich katalog wynika przede wszystkim z art. 444 i 445 Kodeksu cywilnego.
Już pobieżna analiza tych przepisów pokazuje, że zwrot kosztów leczenia stanowi jedynie część uprawnień przysługujących osobie poszkodowanej. W praktyce najwięcej problemów pojawia się właśnie dlatego, że nie wszystkie roszczenia zostają zgłoszone na etapie postępowania likwidacyjnego.
Jakich roszczeń można dochodzić po wypadku?
W zależności od skutków wypadku oraz indywidualnej sytuacji poszkodowanego możliwe jest dochodzenie różnych świadczeń. W ramach spraw o odszkodowanie i zadośćuczynienie konieczne jest każdorazowe ustalenie, jakie następstwa wywołało zdarzenie i które roszczenia znajdują uzasadnienie w zgromadzonych dokumentach.
- zadośćuczynienia za doznaną krzywdę,
- zwrotu kosztów leczenia i rehabilitacji,
- zwrotu kosztów zakupu leków, sprzętu ortopedycznego i środków pomocniczych,
- zwrotu kosztów dojazdów do placówek medycznych,
- zwrotu kosztów opieki sprawowanej przez osoby najbliższe,
- rekompensaty utraconych dochodów,
- renty z tytułu zwiększonych potrzeb,
- renty związanej z utratą lub ograniczeniem zdolności do pracy,
- środków potrzebnych na przyszłe leczenie lub rehabilitację.
Zakres należnych świadczeń zawsze powinien być oceniany indywidualnie. Znaczenie mają nie tylko same obrażenia, ale również przebieg leczenia, rokowania, wpływ wypadku na życie zawodowe i rodzinne oraz zakres pomocy, której poszkodowany wymagał lub nadal wymaga.
Najczęstsze błędy popełniane przez poszkodowanych
W praktyce prowadzenia spraw odszkodowawczych można zaobserwować kilka powtarzających się błędów, które często prowadzą do zaniżenia należnych świadczeń.
Poszkodowani często:
- nie gromadzą rachunków i faktur dokumentujących wydatki związane z leczeniem,
- nie dokumentują zakresu opieki sprawowanej przez członków rodziny, błędnie zakładając, że skoro pomoc była nieodpłatna, jej koszt nie podlega zwrotowi,
- nie zgłaszają lekarzowi problemów psychicznych pojawiających się po wypadku, takich jak lęk, obniżony nastrój, zaburzenia snu czy zaburzenia adaptacyjne,
- akceptują pierwszą decyzję ubezpieczyciela, uznając ją za ostateczną,
- nie dokumentują utraconych dochodów i wpływu wypadku na możliwość wykonywania pracy,
- nie wiedzą, że mogą dochodzić renty z tytułu zwiększonych potrzeb lub kosztów przyszłego leczenia.
W efekcie wysokość uzyskanego świadczenia bardzo często nie odzwierciedla rzeczywistego rozmiaru szkody.
Z praktyki naszej kancelarii
W jednej z prowadzonych przez nas spraw poszkodowana doznała ciężkiego złamania nogi wskutek gwałtownego hamowania autobusu komunikacji miejskiej.
Ubezpieczyciel początkowo ograniczył ocenę szkody do podstawowej dokumentacji medycznej i przyjął przyczynienie się poszkodowanej do zdarzenia. Dopiero zgromadzenie pełnej dokumentacji leczenia, dokumentów potwierdzających stopień niepełnosprawności, informacji o dalszych zabiegach operacyjnych oraz dowodów dotyczących opieki sprawowanej przez rodzinę pozwoliło na przedstawienie pełnego zakresu należnych roszczeń i wykazanie rzeczywistego rozmiaru szkody.
Przykład ten pokazuje, że ocena sprawy nie powinna ograniczać się do rozpoznania medycznego i pierwszej decyzji ubezpieczyciela. Konieczne jest uwzględnienie wszystkich następstw wypadku – zarówno tych finansowych, jak i dotyczących zdrowia, samodzielności oraz codziennego funkcjonowania poszkodowanego.
Sprawy o odszkodowanie i zadośćuczynienie
Przy analizie sprawy odszkodowawczej sprawdzamy nie tylko dokumentację medyczną i decyzję ubezpieczyciela. Ustalamy również, jakie koszty poniósł poszkodowany, jakiej pomocy potrzebował, czy utracił dochody oraz jak wypadek wpłynął na jego codzienne funkcjonowanie. Pozwala to ocenić, czy zgłoszone roszczenia obejmują wszystkie rzeczywiste następstwa zdarzenia.
