Nordea Habitat §11a – dlaczego nie wyjaśniał mechanizmu ustalania kursów CHF
Sąd Okręgowy w Toruniu ustalił nieważność umowy kredytu mieszkaniowego Nordea Habitat (zawartej w 2011 r.) oraz zasądził na rzecz kredytobiorców świadczenia w PLN i CHF wraz z odsetkami, a także zwrot kosztów procesu. Sprawa pokazuje problem, który w tych wzorcach wraca konsekwentnie: rozbudowany opis „zasad ustalania kursów” może sprawiać wrażenie precyzji, a jednocześnie nie dawać konsumentowi realnej możliwości zrozumienia i weryfikacji mechanizmu ustalania kursu CHF.
Wyrok: Sąd Okręgowy w Toruniu, I Wydział Cywilny, 9 grudnia 2025 r., sygn. akt I C 385/25.
Rozstrzygnięcie: nieważność umowy kredytu Nordea Habitat z 2011 r.
Zasądzone: 3 154,15 zł oraz 38 177,77 CHF z odsetkami; koszty procesu 11 834 zł.
Nordea Habitat i §11a: dlaczego „opis” nie wystarczył
W analizowanym wzorcu istotne znaczenie mają postanowienia dotyczące przeliczeń: przy wypłacie kredytu w PLN bank przelicza kwotę na CHF według kursu kupna z tabeli banku, a przy spłacie (gdy spłata następuje w PLN) stosuje kurs sprzedaży – również z tabeli banku. W praktyce oznacza to, że kluczowe elementy rozliczenia kredytu indeksowanego do CHF zależą od kursów ustalanych w tabeli tworzonej przez bank.
W umowach Nordea Habitat próbowano ten mechanizm „opisać” szerzej w części ogólnej, m.in. poprzez §11a. Taki zapis bywa przedstawiany jako definicja zasad tworzenia tabeli kursów. Problem polega na tym, że nawet rozbudowana treść nie przesądza o przejrzystości, jeżeli nie daje kredytobiorcy obiektywnych, weryfikowalnych kryteriów pozwalających przewidzieć konsekwencje ekonomiczne i samodzielnie sprawdzić sposób wyliczeń kursu CHF.
W skrócie: nie chodzi o długość postanowienia, lecz o to, czy konsument może zrozumieć, co realnie wpływa na kurs waluty, jakie są granice zmian, kiedy i według jakiej reguły kurs jest ustalany oraz czy da się to zweryfikować bez wiedzy dostępnej wyłącznie bankowi.
Czy §11a w umowie Nordea Habitat z 2011 r. może być uznany za nieprzejrzysty także w innych sprawach
Postanowienie §11a nie było indywidualnie negocjowane, lecz stanowiło element wzorca umownego stosowanego przez bank. Oznacza to, że podobna konstrukcja mechanizmu kursowego może pojawiać się także w innych umowach Nordea Habitat zawieranych w zbliżonym okresie. Ocena każdej sprawy wymaga analizy konkretnej treści umowy oraz sposobu jej wykonywania, jednak sam fakt zastosowania §11a w tym kształcie ma znaczenie dla oceny przejrzystości klauzuli przeliczeniowej.
„Tabela kursów” jako źródło swobody jednej strony
Jeżeli postanowienia umowy pozostawiają bankowi jednostronne kształtowanie kursu waluty właściwego do wyliczenia salda i rat, bez obiektywnych i sprawdzalnych kryteriów, powstaje ryzyko naruszenia równowagi kontraktowej. W tym obszarze istotne znaczenie ma uchwała Sądu Najwyższego z 28 kwietnia 2022 r., III CZP 40/22, akcentująca konieczność istnienia obiektywnych i weryfikowalnych kryteriów oznaczenia kursu.
W podobnym kierunku wypowiadał się Sąd Najwyższy w wyroku z 30 września 2020 r., I CSK 556/18, wskazując na problem zwrotów niedookreślonych i pozorności kryteriów, gdy z treści wzorca nie da się wywieść jednoznacznych reguł ustalania kursów walut.
Treść orzeczenia (SN)
Czy spłata kredytu Nordea Habitat bezpośrednio w CHF eliminuje problem tabeli kursów
W praktyce pojawia się argument, że spłata bezpośrednio w CHF „eliminuje” problem tabeli kursowej. To uproszczenie. Dla oceny zapisów kluczowe jest to, jakie uprawnienia i mechanizm przewidywała umowa, w tym w szczególności sposób ustalenia salda początkowego (powiązany z kursem kupna z tabeli banku przy uruchomieniu kredytu) oraz zasady kształtowania zobowiązania na przyszłość. Sam fakt technicznej formy spłaty nie przesądza o przejrzystości klauzuli przeliczeniowej ani o równowadze kontraktowej stron.
Nordea Habitat: co zwykle przesądza o ocenie postanowień umownych
- Czy konsument mógł w chwili zawarcia umowy ocenić, jak ustalane będzie saldo zadłużenia w CHF i od czego zależy jego wysokość.
- Czy umowa pozwala na weryfikację kursu z tabeli banku według jasnych, zewnętrznych kryteriów.
- Czy opis mechanizmu kursowego ma charakter realny, czy jedynie pozorny.
- Czy bank rzetelnie przedstawił ryzyko kursowe, w tym wpływ wzrostu kursu nie tylko na ratę, lecz także na saldo kredytu w długim horyzoncie.
Podsumowanie
Wyrok w sprawie Nordea Habitat potwierdza, że rozbudowany zapis w rodzaju §11a nie rozstrzyga sprawy samą swoją objętością. Ocenie podlega to, czy mechanizm ustalania kursu CHF jest przejrzysty i weryfikowalny, a także czy nie przyznaje bankowi swobody, która w praktyce przerzuca na konsumenta nie tylko ryzyko kursowe, lecz również ryzyko arbitralnego kształtowania parametrów rozliczeń.
