Kredyty frankowe · TSUE · klauzule abuzywne
Wyrok TSUE C-260/18 (Dziubak) – co zmienił w sprawach kredytów frankowych?”
Wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 3 października 2019 r. w sprawie C-260/18, Dziubak, wyjaśnił skutki usunięcia z umowy kredytu niedozwolonych postanowień dotyczących mechanizmu indeksacji do franka szwajcarskiego. Orzeczenie wpłynęło na sposób rozpoznawania spraw frankowych przez polskie sądy.
Stan faktyczny i zarzuty kredytobiorców
Kredytobiorcy domagali się stwierdzenia nieważności umowy kredytowej, wskazując na niedozwolone postanowienia dotyczące indeksacji kredytu do franka szwajcarskiego. Kwota kredytu została wypłacona w złotych, natomiast saldo zadłużenia i wysokość rat ustalano przy zastosowaniu kursów CHF pochodzących z tabeli banku.
Umowa odwoływała się do kursów ustalanych przez bank, nie określając obiektywnych i możliwych do zweryfikowania zasad ich wyznaczania. Zgodnie z § 9 ust. 2 regulaminu raty wyrażone w CHF były pobierane z rachunku prowadzonego w złotych po przeliczeniu według kursu sprzedaży PLN/CHF z tabeli bankowej.
Kredytobiorcy twierdzili, że po usunięciu tych postanowień nie można ustalić kursu potrzebnego do dalszego wykonywania umowy. Ich zdaniem skutkiem powinno być stwierdzenie nieważności całej umowy.
Pytania prejudycjalne i stanowisko TSUE
Sąd Okręgowy w Warszawie zwrócił się do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z pytaniami dotyczącymi skutków usunięcia nieuczciwych postanowień z umowy kredytu indeksowanego do CHF. Sprawa została zarejestrowana pod sygnaturą C-260/18.
Trybunał nie rozstrzygał, czy postanowienia konkretnej umowy były niedozwolone. Punktem wyjścia dla jego odpowiedzi była ocena przedstawiona przez sąd krajowy. TSUE wyjaśnił natomiast, jakie skutki należy wyprowadzić po stwierdzeniu nieuczciwego charakteru tych postanowień.
Umowa po usunięciu niedozwolonych postanowień pozostaje wiążąca, jeżeli może nadal obowiązywać zgodnie z prawem krajowym. Jeżeli dalsze wykonywanie umowy nie jest prawnie możliwe, dyrektywa 93/13 nie stoi na przeszkodzie stwierdzeniu jej nieważności.
TSUE zwrócił uwagę, że usunięcie mechanizmu indeksacji przy jednoczesnym pozostawieniu oprocentowania właściwego dla CHF mogłoby zmienić charakter głównego przedmiotu umowy. O tym, czy umowa może dalej obowiązywać w takim kształcie, rozstrzyga sąd krajowy na podstawie prawa polskiego.
Trybunał wykluczył wypełnianie luk powstałych po usunięciu klauzul niedozwolonych ogólnymi przepisami odwołującymi się do zasad słuszności, zasad współżycia społecznego lub zwyczaju. Zastąpienie nieuczciwego postanowienia może nastąpić w szczególnych warunkach za pomocą przepisu dyspozytywnego albo przepisu mającego zastosowanie za zgodą stron.
Wola konsumenta a nieważność umowy
Sąd powinien przedstawić konsumentowi możliwe skutki stwierdzenia nieważności umowy. Konsument może następnie zdecydować, czy chce skorzystać z ochrony prowadzącej do upadku całej umowy, czy też sprzeciwia się takiemu skutkowi.
Wola konsumenta nie zastępuje jednak oceny prawnej umowy. To sąd ustala, czy po usunięciu niedozwolonych postanowień umowa może nadal obowiązywać zgodnie z prawem krajowym. Konsument nie może wybrać dowolnego sposobu dalszego wykonywania umowy, którego prawo krajowe nie dopuszcza.
Rozliczenie nieważnej umowy
Wyrok w sprawie C-260/18 nie rozstrzygał szczegółowo sposobu rozliczenia świadczeń spełnionych przez bank i kredytobiorców. Trybunał zajmował się przede wszystkim możliwością utrzymania umowy po usunięciu niedozwolonych postanowień.
Skutkiem stwierdzenia nieważności jest konieczność rozliczenia świadczeń spełnionych na podstawie umowy. Kredytobiorca może dochodzić zwrotu rat, odsetek, prowizji i innych świadczeń przekazanych bankowi, natomiast bank może dochodzić zwrotu wypłaconego kapitału. Szerzej o rozliczeniu po całkowitej spłacie piszemy w artykule Całkowicie spłacony kredyt frankowy – czy można odzyskać pieniądze?.
Pełna treść wyroku TSUE C-260/18: dokument jest dostępny na oficjalnej stronie Trybunału:
Curia.europa.eu – wyrok C-260/18, Dziubak.
Znaczenie wyroku TSUE dla sądów krajowych
Wykładnia prawa Unii przedstawiona przez TSUE wiąże sąd, który skierował pytania prejudycjalne. Wiąże również inne sądy krajowe rozpatrujące podobny problem i stosujące te same przepisy prawa Unii.
Sąd krajowy może skierować do Trybunału kolejne pytanie, jeżeli w nowej sprawie pojawią się inne okoliczności albo dalsze wątpliwości dotyczące wykładni prawa Unii. Nie może jednak pominąć wykładni przyjętej przez TSUE tylko dlatego, że ocenia ją odmiennie.
Wyrok z 3 października 2019 r. wpłynął na praktykę polskich sądów w sprawach kredytów indeksowanych do CHF. Potwierdził przede wszystkim, że sąd nie może ratować umowy przez zastępowanie niedozwolonych postanowień ogólnymi zasadami prawa cywilnego.
Przykłady późniejszych rozstrzygnięć w prowadzonych przez Kancelarię sprawach znajdują się w zestawieniu Wyroki w sprawach kredytów frankowych.
Skutki wyroku dla kredytobiorców
Wyrok C-260/18 dotyczył skutków usunięcia postanowień uznanych przez sąd krajowy za nieuczciwe. Nie przesądził, że każda umowa kredytu powiązanego z CHF jest nieważna. Ocena nadal wymaga zbadania treści konkretnej umowy, sposobu określenia kursów oraz możliwości jej dalszego obowiązywania po wyeliminowaniu niedozwolonych postanowień.
Jeżeli po usunięciu klauzul abuzywnych umowa nie może dalej obowiązywać zgodnie z prawem polskim, sąd może stwierdzić jej nieważność, uwzględniając świadome stanowisko konsumenta.
Więcej analiz dotyczących kredytów frankowych:
pełna lista wpisów znajduje się tutaj:
Kredyty frankowe i walutowe.
Kontakt z Kancelarią
Kancelaria prowadzi sprawy dotyczące kredytów indeksowanych i denominowanych do CHF, w tym postępowania o ustalenie nieważności umowy oraz rozliczenie świadczeń spełnionych na rzecz banku.
