Nieważność umowy Raiffeisen Bank – wyrok Sądu Okręgowego w Toruniu
Wyrokiem z dnia 29 kwietnia 2022 r., wydanym w sprawie o sygn. akt I C 213/21, Sąd Okręgowy w Toruniu ustalił nieważność umowy kredytu mieszkaniowego powiązanego z CHF zawartej z Raiffeisen Bank Polska S.A. oraz zasądził na rzecz kredytobiorcy dochodzone świadczenia w złotych polskich i frankach szwajcarskich.
Najważniejsze informacje o wyroku
- Sąd: Sąd Okręgowy w Toruniu, I Wydział Cywilny
- Data wyroku: 29 kwietnia 2022 r.
- Sygnatura: I C 213/21
- Bank: Raiffeisen Bank Polska S.A.
- Rodzaj umowy: kredyt mieszkaniowy powiązany z CHF
- Rozstrzygnięcie: nieważność umowy
- Zasądzone: 123 403,29 zł, 62 685,27 CHF oraz 532,88 CHF
- Zarzut zatrzymania: oddalony
- Koszty procesu: zasądzone na rzecz kredytobiorcy
Co wynika z wyroku – najważniejsze
- Sąd ustalił nieważność umowy kredytu mieszkaniowego zawartej z Raiffeisen Bank Polska S.A.
- Na rzecz kredytobiorcy zasądzono świadczenia spełnione w wykonaniu nieważnej umowy.
- Rozstrzygnięcie obejmowało zarówno kwoty w złotych polskich, jak i kwoty we frankach szwajcarskich.
- Sąd nie uwzględnił zarzutu zatrzymania podniesionego przez bank.
- Sprawa pokazuje znaczenie analizy mechanizmu wypłaty i spłaty kredytu, zwłaszcza gdy umowa odwołuje się do waluty CHF, ale wykonanie zobowiązania następowało przy zastosowaniu kursów banku.
Zakres rozstrzygnięcia
Sąd Okręgowy w Toruniu ustalił, że umowa kredytu mieszkaniowego zawarta w 2008 r. z Raiffeisen Bank Polska S.A. jest nieważna. Jednocześnie zasądził od banku na rzecz kredytobiorcy kwoty 123 403,29 zł, 62 685,27 CHF oraz 532,88 CHF.
W sprawie istotne znaczenie miało również oddalenie zarzutu zatrzymania. Oznaczało to, że bank nie zdołał skutecznie uzależnić spełnienia zasądzonego świadczenia od jednoczesnego zaoferowania zwrotu kapitału przez kredytobiorcę.
Umowa kredytu mieszkaniowego Raiffeisen Bank
Sprawa dotyczyła umowy zatytułowanej jako umowa kredytu mieszkaniowego. Z jej konstrukcji wynikało powiązanie zobowiązania z walutą CHF, przy czym wykonanie umowy następowało przy zastosowaniu mechanizmu przeliczeniowego stosowanego przez bank.
W tego rodzaju sprawach zasadnicze znaczenie ma to, czy umowa w sposób przejrzysty określała zasady wypłaty kredytu, spłaty rat oraz ustalania kursów waluty. Jeżeli wysokość świadczeń kredytobiorcy zależała od tabel kursowych banku, bez jasnych i możliwych do zweryfikowania kryteriów, powstawało ryzyko naruszenia równowagi kontraktowej stron.
Problematyczne elementy konstrukcji takich umów najczęściej obejmują:
- wskazanie waluty CHF przy wykonywaniu umowy z udziałem złotego polskiego,
- przeliczanie świadczeń według kursów ustalanych jednostronnie przez bank,
- brak przejrzystych zasad tworzenia tabel kursowych,
- przerzucenie na kredytobiorcę ryzyka kursowego bez odpowiedniego wyjaśnienia jego skali,
- brak możliwości samodzielnego ustalenia przez konsumenta, jak bank wyliczy wysokość zobowiązania.
Znaczenie mechanizmu przeliczeniowego
W sprawach dotyczących kredytów powiązanych z CHF sądy badają przede wszystkim, czy konsument mógł na podstawie umowy samodzielnie ustalić, według jakich zasad bank określa wysokość wypłaconego kredytu, saldo zadłużenia oraz kolejne raty. Sama informacja, że kredyt jest powiązany z walutą obcą, nie wystarcza, jeżeli umowa nie pokazuje ekonomicznych skutków tego mechanizmu.
Jeżeli postanowienia przeliczeniowe pozostawiają bankowi swobodę ustalania kursu, konsument nie ma realnej kontroli nad jednym z najważniejszych elementów umowy. Właśnie ten problem bardzo często prowadzi do uznania klauzul przeliczeniowych za niedozwolone, a w konsekwencji do stwierdzenia nieważności całej umowy.
Oddalenie zarzutu zatrzymania
W tej sprawie ważnym elementem rozstrzygnięcia było oddalenie zarzutu zatrzymania. Banki w sprawach frankowych często powołują się na ten zarzut, próbując uzależnić wykonanie wyroku od jednoczesnego zaoferowania albo zwrotu kapitału przez kredytobiorcę.
Oddalenie zarzutu zatrzymania wzmacnia praktyczny skutek wyroku dla kredytobiorcy. Otwiera drogę do dochodzenia zasądzonych kwot bez dodatkowego warunku, który mógłby utrudniać wykonanie orzeczenia.
Rozliczenie po stwierdzeniu nieważności umowy
Skutkiem stwierdzenia nieważności umowy jest konieczność rozliczenia świadczeń spełnionych przez strony. W tej sprawie Sąd zasądził na rzecz kredytobiorcy kwoty dochodzone w pozwie, obejmujące świadczenia spełnione na podstawie nieważnej umowy.
Taki sposób rozstrzygnięcia jest szczególnie istotny w sprawach, w których kredytobiorca spłacał zobowiązanie zarówno w złotych polskich, jak i bezpośrednio we frankach szwajcarskich. Wówczas analiza roszczeń wymaga odtworzenia historii spłat i prawidłowego przypisania poszczególnych świadczeń do walut, w których zostały spełnione.
Status orzeczenia
Wyrok został wydany przez Sąd Okręgowy w Toruniu w dniu 29 kwietnia 2022 r. W treści wpisu omawiamy rozstrzygnięcie wynikające z wyroku oraz najważniejsze problemy prawne typowe dla umów kredytów mieszkaniowych Raiffeisen Bank powiązanych z CHF.
Pełnomocnicy
Pomoc dla kredytobiorców CHF
Informacje dotyczące spraw związanych z kredytami powiązanymi z walutą obcą, w tym zasad rozliczeń po stwierdzeniu nieważności umowy, zostały omówione w odrębnej sekcji: kredyty powiązane z walutą obcą.
Analiza umowy Raiffeisen Bank powiązanej z CHF
W sprawach dotyczących umów Raiffeisen Bank powiązanych z CHF analizujemy przede wszystkim treść umowy, regulamin, aneksy, historię spłat, sposób ustalania kursów waluty oraz walutę, w której kredytobiorca faktycznie spełniał świadczenia. Dopiero ocena konkretnych dokumentów pozwala ustalić, czy mechanizm przeliczeniowy zastosowany w danej umowie może uzasadniać roszczenia wobec banku i jak powinno wyglądać rozliczenie po ewentualnym stwierdzeniu nieważności kredytu.
