BPH SKD: wady umowy kredytu gotówkowego a wyrok SN II CSKP 89/26

Kiedy umowa BPH może wymagać analizy pod kątem SKD?

Sankcja kredytu darmowego jest związana z naruszeniem przez kredytodawcę obowiązków wskazanych w art. 45 ust. 1 ustawy o kredycie konsumenckim. Po skutecznym złożeniu pisemnego oświadczenia konsument zwraca kredyt bez odsetek i innych kosztów należnych kredytodawcy, w terminie i w sposób określony w umowie.

Nie każde zastrzeżenie do umowy prowadzi więc do zastosowania sankcji. Art. 45 odwołuje się do określonego katalogu obowiązków kredytodawcy, obejmującego m.in. część informacji, które zgodnie z art. 30 ustawy powinny znaleźć się w umowie.

Przy analizie umowy BPH nie wystarczy zatem stwierdzić, że prowizja była wysoka albo została sfinansowana kredytem. Trzeba ustalić, jak określono całkowitą kwotę kredytu i jego koszty, od jakiej kwoty naliczano odsetki, jak przedstawiono harmonogram spłaty oraz czy prawidłowo opisano zasady ewentualnej zmiany opłat.

Ustawa o kredycie konsumenckim obejmuje co do zasady umowy o kredyt konsumencki w wysokości nie większej niż 255 550 zł albo równowartości tej kwoty w walucie obcej, z uwzględnieniem ustawowych wyjątków.

W wyroku II CSKP 89/26 Sąd Najwyższy wskazał, że dla zastosowania sankcji nie jest konieczne stwierdzenie kilku uchybień jednocześnie. Wystarczające może być jedno naruszenie obowiązku objętego art. 45 ust. 1 u.k.k. Nie oznacza to jednak, że każde uchybienie dotyczące umowy kredytu automatycznie prowadzi do zastosowania sankcji – musi ono dotyczyć obowiązku objętego tym przepisem.

Czy bank mógł naliczać odsetki od kredytowanej prowizji?

Samo sfinansowanie prowizji kredytem nie powoduje, że prowizja przestaje być kosztem kredytu i staje się kapitałem oddanym konsumentowi do dyspozycji.

Ustawa rozróżnia całkowitą kwotę kredytu od całkowitego kosztu kredytu. Całkowita kwota kredytu odnosi się do środków udostępnionych konsumentowi. Całkowity koszt kredytu obejmuje natomiast koszty związane z umową, w tym odsetki, prowizje, opłaty oraz – przy spełnieniu ustawowych przesłanek – określone koszty usług dodatkowych.

Rozróżnienie to ma bezpośrednie znaczenie dla oprocentowania. Jeżeli określona kwota stanowi koszt kredytu, nie może być jednocześnie traktowana jako część kapitału tylko dlatego, że bank umożliwił jej spłatę w ratach.

Przy analizie umowy warto zestawić trzy elementy:

• kwotę rzeczywiście wypłaconą konsumentowi albo wykorzystaną zgodnie z jego dyspozycją;
• prowizję, składkę ubezpieczeniową i inne koszty sfinansowane w ramach kredytu;
• kwotę wskazaną w umowie jako podstawa naliczania odsetek.

Jeżeli podstawa oprocentowania obejmuje również prowizję albo inny koszt kredytu, trzeba ustalić, jak mechanizm ten został opisany w umowie i harmonogramie oraz jakie informacje przekazano konsumentowi przy zawarciu umowy.

Co wynika z wyroku TSUE C-744/24 i wyroku SN II CSKP 89/26?

Oba orzeczenia dotyczą problemu oprocentowania kosztów kredytu, ale zapadły na tle różnych stanów faktycznych i ich znaczenia nie należy utożsamiać.

TSUE C-744/24 – koszt kredytu nie jest kwotą kredytu

W sprawie C-744/24 TSUE analizował umowę, w której oprocentowaniem objęto również kwotę przeznaczoną na składkę ubezpieczeniową związaną z kredytem.

Trybunał przypomniał, że pojęcia całkowitej kwoty kredytu i całkowitego kosztu kredytu ponoszonego przez konsumenta są rozłączne. W konsekwencji postanowienie przewidujące naliczanie odsetek nie tylko od kwoty kredytu, lecz także od kwot przeznaczonych na pokrycie kosztów związanych z tym kredytem jest sprzeczne z wymaganiami dyrektywy 2008/48.

Znaczenie ma więc gospodarczy charakter danej kwoty. Jeżeli została przeznaczona na pokrycie kosztu związanego z kredytem, nie staje się z tego powodu częścią kapitału, od którego kredytodawca może pobierać wynagrodzenie odsetkowe.

Komunikat dotyczący sprawy C-744/24 przedstawia podstawowe motywy rozstrzygnięcia.

II CSKP 89/26 – kredytowana prowizja

Sąd Najwyższy w wyroku z 8 lipca 2026 r., II CSKP 89/26, odniósł tę konstrukcję do prowizji finansowanej w ramach kredytu konsolidacyjnego.

W rozpoznawanej sprawie konsumentowi rzeczywiście udostępniono kwotę niższą od kwoty stanowiącej podstawę naliczania odsetek. Różnicę stanowiła prowizja za udzielenie kredytu. Została ona technicznie rozliczona za pośrednictwem rachunku kredytowego, lecz ostatecznie stanowiła należność banku.

Sąd Najwyższy nie zaakceptował stanowiska, zgodnie z którym taki sposób technicznego rozliczenia wystarcza do potraktowania prowizji jako kapitału. Prowizja pozostaje elementem całkowitego kosztu kredytu, a koszty kredytu nie mogą stanowić podstawy naliczania dalszych odsetek.

SN uchylił wyrok sądu drugiej instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. Orzeczenie przesądza więc istotne kwestie wykładni prawa, ale nie oznacza, że każda umowa zawierająca kredytowaną prowizję automatycznie prowadzi do zastosowania sankcji kredytu darmowego.

Czy bank mógł zmieniać opłaty i prowizje?

Jeżeli umowa przewiduje możliwość zmiany opłat lub prowizji, warunki takiej zmiany powinny zostać przedstawione w sposób pozwalający konsumentowi ocenić, w jakich okolicznościach koszt może się zmienić i jaki wpływ może mieć to na jego zobowiązanie.

Problem pojawia się wtedy, gdy umowa zawiera szeroki katalog przesłanek, ale ich treść nie pozwala konsumentowi ustalić, czy określone zdarzenie rzeczywiście nastąpiło albo jaki związek ma ono ze zmianą konkretnej opłaty.

W wyroku C-472/23 TSUE wskazał, że samo wymienienie okoliczności uzasadniających wzrost kosztów nie wystarcza, jeżeli właściwie poinformowany, dostatecznie uważny i rozsądny konsument nie jest w stanie stwierdzić, czy okoliczności te wystąpiły oraz jaki mogą mieć wpływ na ponoszone przez niego koszty. Taki sposób sformułowania warunków zmiany może naruszać obowiązek informacyjny wynikający z dyrektywy 2008/48.

Sąd Najwyższy w sprawie II CSKP 89/26 również analizował postanowienia dotyczące zmiany opłat i prowizji. Krytycznie ocenił rozwiązanie, w którym część przesłanek nie była dostatecznie weryfikowalna przez konsumenta albo zależała od okoliczności pozostających w sferze decyzji banku.

Przy umowie BPH trzeba więc sięgnąć do wersji umowy, regulaminu i taryfy obowiązujących w chwili jej zawarcia. Późniejsza wersja taryfy nie odpowiada na pytanie, jakie informacje dotyczące możliwości zmiany kosztów otrzymał konsument przy zawieraniu kontraktu.

Kiedy RRSO i całkowita kwota do zapłaty wymagają sprawdzenia?

Przy analizie RRSO trzeba rozdzielić dwa problemy.

Pierwszy dotyczy sytuacji, w której już w chwili zawarcia umowy do obliczeń przyjęto nieprawidłowe dane – przykładowo błędnie określono całkowitą kwotę kredytu, koszty albo podstawę naliczania odsetek. W takim przypadku prawidłowość podanych w umowie wartości wymaga odrębnej weryfikacji.

Drugi problem występuje wtedy, gdy RRSO została prawidłowo obliczona na podstawie warunków umowy istniejących w chwili jej zawarcia, a dopiero później jedno z postanowień zostaje uznane za nieuczciwe.

W sprawie C-472/23 TSUE wyjaśnił, że późniejsze stwierdzenie nieuczciwego charakteru postanowienia, którego koszty uwzględniono przy obliczaniu RRSO, nie powoduje samo przez się, że informacja o RRSO była nieprawidłowa już w chwili zawarcia umowy. Przy jej obliczaniu zakłada się bowiem, że umowa będzie wykonywana zgodnie z uzgodnionymi warunkami.

Nie wyłącza to kontroli samego sposobu obliczenia RRSO ani prawidłowości danych, które bank przyjął do obliczeń w dniu zawarcia umowy.

Do kogo skierować oświadczenie o SKD: BPH czy Alior Bank?

Przy starszej umowie Banku BPH sama nazwa banku znajdująca się na pierwszej stronie dokumentu nie wystarcza do ustalenia właściwego adresata oświadczenia.

4 listopada 2016 r. doszło do prawnego połączenia Alior Banku z wydzieloną częścią Banku BPH obejmującą jego podstawową działalność. Poza zakresem przejęcia pozostały przede wszystkim portfel kredytów hipotecznych oraz BPH TFI. W zakresie produktów objętych wydzieloną częścią Alior Bank stał się następcą prawnym Banku BPH i przejął prawa oraz obowiązki wynikające z tych umów.

W przypadku typowego kredytu gotówkowego zawartego z BPH trzeba zatem sprawdzić, czy dana umowa należała do portfela przejętego przez Alior Bank. Znaczenie mogą mieć również późniejsze zdarzenia dotyczące konkretnej wierzytelności.

Informacje Alior Banku dotyczące połączenia z wydzieloną częścią Banku BPH opisują zakres przejętej działalności.

Przed złożeniem oświadczenia należy więc ustalić następstwo prawne dotyczące konkretnej umowy, a nie kierować się wyłącznie tym, jaki podmiot technicznie prowadził późniejszą obsługę płatności.

Ile jest czasu na złożenie oświadczenia o SKD?

Art. 45 ust. 5 ustawy stanowi, że uprawnienie do skorzystania z sankcji kredytu darmowego wygasa po upływie roku od dnia wykonania umowy.

Problem polega na tym, że ustawa nie definiuje pojęcia „wykonania umowy”, a w orzecznictwie występują odmienne stanowiska dotyczące początku tego terminu.

Według jednej wykładni wykonanie umowy następuje dopiero wtedy, gdy strony spełnią wszystkie wynikające z niej świadczenia, co w typowej sytuacji oznacza zakończenie spłaty i rozliczenie kredytu. Według odmiennego stanowiska termin należy wiązać z wykonaniem obowiązku kredytodawcy, a więc z wypłatą lub uruchomieniem kredytu.

Spór nie został dotychczas definitywnie rozstrzygnięty. Przed TSUE toczy się sprawa C-828/25, w której jedno z pytań dotyczy właśnie zgodności z prawem Unii takiej wykładni krajowej, według której roczny termin rozpoczyna się i kończy w ciągu roku od wypłaty kredytu.

Na dzień 7 września 2026 r. w sprawie C-828/25 nie zapadł jeszcze wyrok.

Z tego względu przy ocenie terminu trzeba ustalić zarówno datę uruchomienia kredytu, jak i datę jego spłaty oraz końcowego rozliczenia. Sama chronologia nie rozstrzyga jednak problemu – konieczne jest jeszcze przyjęcie właściwej wykładni art. 45 ust. 5 u.k.k.

Jakie dokumenty warto przygotować do oceny umowy BPH?

Do analizy przydatne są przede wszystkim:

• umowa wraz z załącznikami;
• regulamin oraz tabela opłat i prowizji obowiązujące przy zawarciu umowy;
• formularz informacyjny;
• harmonogram spłat;
• historia spłat i rozliczenie kredytu;
• dokumenty wskazujące sposób uruchomienia środków i rozliczenia prowizji;
• korespondencja dotycząca wcześniejszej spłaty, zakończenia umowy albo zmian podmiotu obsługującego lub dochodzącego należności.

Dopiero zestawienie tych dokumentów pozwala ustalić, jaka kwota została rzeczywiście udostępniona konsumentowi, jakie koszty zostały sfinansowane kredytem, od czego bank pobierał odsetki i jakie informacje przekazał przy zawarciu umowy.

Czy umowa BPH daje podstawę do dalszej analizy SKD?

Umowa BPH wymaga bliższego sprawdzenia przede wszystkim wtedy, gdy podstawa naliczania odsetek obejmowała prowizję lub inny koszt kredytu albo gdy postanowienia dotyczące zmiany opłat nie pozwalały konsumentowi ocenić warunków i finansowych skutków takiej zmiany.

Wyroki C-744/24 oraz II CSKP 89/26 wzmacniają argumentację dotyczącą oprocentowania kredytowanych kosztów. Nie zastępują jednak analizy konkretnej umowy, a zastosowanie sankcji z art. 45 u.k.k. wymaga powiązania stwierdzonego problemu z obowiązkiem objętym tym przepisem.