VB Leasing odmawia wykupu samochodu – co sprawdzić?

Co wynika z art. 709¹⁶ k.c.?

Art. 709¹⁶ Kodeksu cywilnego dotyczy sytuacji, w której finansujący zobowiązał się bez dodatkowego świadczenia przenieść na korzystającego własność rzeczy po upływie oznaczonego w umowie czasu trwania leasingu. W takim przypadku korzystający może żądać przeniesienia własności w terminie miesiąca od upływu tego czasu, chyba że strony uzgodniły inny termin.

Aktualny tekst Kodeksu cywilnego zawiera również przepisy o skutkach zwłoki w zapłacie rat i wypowiedzeniu umowy leasingu. Przepis o przeniesieniu własności nie zastępuje jednak analizy konkretnej umowy.

W praktyce wykup samochodu często wiąże się z zapłatą ustalonej ceny. Wówczas podstawowe znaczenie mają postanowienia umowy i ogólnych warunków leasingu: czy przewidują obowiązek przeniesienia własności, czy jedynie prawo zakupu, jaki termin obowiązuje oraz jakie warunki trzeba spełnić. Nie można więc ograniczyć oceny sprawy do samego upływu miesiąca ani do brzmienia jednego przepisu.

Dlaczego umowa leasingu decyduje o wykupie?

W sporach dotyczących wykupu samochodu nie można zakładać, że każda umowa działa według tego samego mechanizmu. Podstawowe znaczenie ma treść konkretnej umowy oraz ogólnych warunków leasingu stanowiących jej integralną część.

Warto sprawdzić w szczególności:

• kiedy dokładnie kończy się umowa;
• czy wykup następuje automatycznie, czy wymaga dodatkowego oświadczenia;
• czy korzystający musi wcześniej zgłosić zamiar wykupu;
• jaka jest cena wykupu i kiedy powinna zostać zapłacona;
• czy warunkiem wykupu jest uregulowanie wszystkich należności wobec leasingodawcy;
• jak umowa definiuje „wszystkie zobowiązania”;
• jakie konsekwencje umowa przewiduje za opóźnienie w zapłacie;
• czy i w jakich warunkach leasingodawca może odmówić przeniesienia własności po dokonaniu zapłaty.

Jeżeli leasingodawca twierdzi, że prawo wykupu wygasło, powinien wskazać konkretne postanowienie umowy i zdarzenie, z którego wywodzi taki skutek. Samo stwierdzenie, że określona płatność została dokonana po terminie, nie wyjaśnia jeszcze podstawy odmowy.

Czy niewielka zaległość może zablokować wykup samochodu?

To zależy od charakteru należności i postanowień umowy. Inaczej ocenia się brak zapłaty ceny wykupu, inaczej zaległą ratę leasingową, a inaczej spór dotyczący dodatkowej opłaty, noty obciążeniowej lub kosztu administracyjnego.

Nie wystarczy porównać wysokości spornej kwoty z wartością samochodu. Trzeba ustalić, czego dotyczyła należność, czy została skutecznie dochodzona, czy była objęta warunkiem wykupu oraz czy została rzeczywiście niezapłacona, czy jedynie inaczej rozliczona przez leasingodawcę.

Zapłata i zaksięgowanie to nie zawsze ten sam problem

Przedsiębiorca może przekazać środki, lecz leasingodawca może twierdzić, że wpłata nie została zaliczona na poczet właściwego zobowiązania. W praktyce mogą funkcjonować odrębne rachunki dla rat i wykupu oraz dla opłat dodatkowych.

W takiej sytuacji warto zestawić:

• treść wezwania lub faktury;
• numer rachunku wskazany przez leasingodawcę;
• informacje o ewentualnej cesji wierzytelności;
• wcześniejszą korespondencję stron;
• tytuł przelewu, datę płatności i rachunek, na który środki wpłynęły;
• potwierdzenie, czy środki znalazły się po stronie wierzyciela.

Brak zaksięgowania wpłaty przez leasingodawcę nie jest automatycznie tożsamy z niewykonaniem zobowiązania przez korzystającego.

Kto ponosi koszt ubezpieczenia zawartego po zakończeniu leasingu?

Problem pojawia się, gdy leasingodawca uznaje, że umowa nadal trwa, zawiera kolejną polisę dotyczącą samochodu, a następnie obciąża jej kosztem korzystającego. Obowiązek ubezpieczenia przedmiotu leasingu jest zwykle związany z okresem trwania stosunku leasingu, dlatego najpierw trzeba ustalić, czy w chwili zawarcia polisy samochód nadal był jego przedmiotem.

Jeżeli strony nie kwestionują, że leasing zakończył się przed zawarciem polisy, znaczenie ma podstawa jej zawarcia i obciążenia kosztem korzystającego. Leasingodawca może jednak twierdzić, że umowa nie zakończyła się skutecznie, ponieważ nie spełniono warunków wykupu. Wtedy koszt ubezpieczenia staje się częścią sporu o zakończenie umowy.

Szczególnej analizy wymaga sytuacja, w której leasingodawca odmawia zakończenia umowy z powodu spornej zaległości, następnie zawiera polisę i wskazuje koszt tej polisy jako kolejną przeszkodę w wykupie. Nie można z góry założyć, że taki koszt zawsze obciąża korzystającego — konieczne jest odtworzenie całej chronologii oraz postanowień umowy.

Czy zapłata żądanej kwoty zawsze rozwiązuje problem?

Nie zawsze. Przed dokonaniem dodatkowej płatności warto uzyskać od leasingodawcy jednoznaczne stanowisko, co nastąpi po otrzymaniu środków.

Jeżeli leasingodawca potwierdza, że po zapłacie określonej kwoty zakończy umowę i przeniesie własność pojazdu, sytuacja jest inna niż wtedy, gdy twierdzi jednocześnie, że prawo do wykupu wygasło wcześniej. W drugim przypadku zapłata może nie doprowadzić do nabycia samochodu.

Przed zapłatą warto zażądać pisemnej odpowiedzi:

• czy po zapłacie leasingodawca uzna prawo do wykupu;
• czy przeniesie własność pojazdu;
• czy wyda dokumenty potrzebne do rejestracji;
• czy zapłata całej wskazanej kwoty będzie oznaczała ostateczne rozliczenie umowy.

Co zrobić, gdy leasingodawca odmawia wykupu?

Pierwszym krokiem powinno być ustalenie, dlaczego leasingodawca odmawia przeniesienia własności i na jakim konkretnym postanowieniu umowy opiera swoje stanowisko.

W piśmie do leasingodawcy warto:

1. przedstawić pełną chronologię płatności i wszystkie potwierdzenia wpłat;
2. zakwestionować sposób rozliczenia, jeżeli istnieją ku temu podstawy;
3. zażądać wskazania wszystkich aktualnie dochodzonych należności;
4. zażądać wskazania podstawy umownej odmowy wykupu;
5. ustalić, czy leasingodawca uważa prawo wykupu za wygasłe;
6. odnieść się do należności z tytułu ubezpieczenia, jeżeli są sporne;
7. wezwać do wykonania obowiązków związanych z przeniesieniem własności i wyznaczyć odpowiedni termin.

Jeżeli leasingodawca podtrzyma stanowisko, można rozważyć skierowanie sprawy na drogę sądową. W zależności od konstrukcji umowy i charakteru roszczenia możliwe może być dochodzenie wykonania obowiązku przeniesienia własności, w tym — w odpowiednich warunkach — złożenia oświadczenia woli. Ewentualne roszczenia odszkodowawcze wymagają odrębnej oceny oraz udokumentowania szkody.

Co jest rzeczywistym przedmiotem sporu?

Przy ocenie dalszych działań nie należy patrzeć wyłącznie na kwotę wskazaną w wezwaniu do zapłaty. Jeżeli konsekwencją sporu jest odmowa przeniesienia własności samochodu, znaczenie ma również wartość pojazdu oraz wpływ braku wykupu na działalność przedsiębiorcy.

Nie można automatycznie zakładać ani że każda spóźniona płatność powoduje utratę prawa do wykupu, ani że późniejsza zapłata zawsze je przywraca. Odpowiedź zależy od umowy, rodzaju należności, terminów i całej chronologii zdarzeń.