Słup energetyczny na działce a służebność przesyłu – kiedy sąd może odmówić jej ustanowienia?
Samo wieloletnie istnienie słupa lub linii energetycznej na nieruchomości nie oznacza jeszcze, że przedsiębiorstwo przesyłowe uzyska służebność według dotychczasowego przebiegu. Sąd może oddalić jego wniosek, jeżeli obecna lokalizacja nie jest konieczna, a przebudowa urządzeń jest realna i technicznie wykonalna.
Takie stanowisko potwierdził Sąd Najwyższy w postanowieniu z 9 marca 2026 r., II CSKP 967/23. Orzeczenie ma znaczenie zwłaszcza wtedy, gdy infrastruktura ogranicza korzystanie z działki, została posadowiona bez uzgodnienia z właścicielem i może zostać przeniesiona w mniej uciążliwe miejsce.
Czego dotyczyła sprawa rozpoznana przez Sąd Najwyższy?
Sprawa dotyczyła nieruchomości, przez którą przebiegały linie energetyczne średniego i niskiego napięcia. Największe ograniczenie powodował dwuramienny słup linii 15 kV, usytuowany w centralnej części siedliska.
Położenie słupa uniemożliwiało właścicielowi wzniesienie budynków gospodarczych, w tym chłodni i przechowalni warzyw potrzebnych do prowadzenia gospodarstwa rolnego. Urządzenie zostało posadowione bez uzgodnienia z ówczesnym właścicielem, a przedsiębiorstwo nie dysponowało tytułem prawnym do korzystania z nieruchomości.
Właściciel wystąpił z żądaniem usunięcia słupa. W odpowiedzi przedsiębiorstwo energetyczne złożyło wniosek o ustanowienie służebności przesyłu według istniejącego przebiegu urządzeń. Postanowienie SN z 9 marca 2026 r., II CSKP 967/23 oddaliło skargę kasacyjną przedsiębiorstwa.
Czy sąd może nakazać przesunięcie słupa?
W postępowaniu o ustanowienie służebności przesyłu sąd nie może samodzielnie zaprojektować nowej trasy linii ani nakazać przedsiębiorstwu przeniesienia urządzeń w miejsce wskazane przez właściciela.
Nie oznacza to jednak, że sąd musi zaakceptować każde istniejące usytuowanie infrastruktury. Sąd Najwyższy rozróżnił dwie kwestie:
- ustanowienie służebności według alternatywnego przebiegu;
- ocenę, czy dotychczasowy przebieg jest rzeczywiście konieczny.
Pierwsze rozwiązanie nie jest dopuszczalne w tym postępowaniu. Drugie należy do obowiązków sądu. Jeżeli przebudowa jest realna, technicznie wykonalna i prowadzi do wyraźnego zmniejszenia obciążenia nieruchomości, może to przemawiać za odmową ustanowienia służebności według obecnej lokalizacji urządzeń.
Czy istniejąca linia zawsze uzasadnia ustanowienie służebności?
Nie. W przypadku urządzeń znajdujących się już na nieruchomości można przyjąć domniemanie faktyczne, że ich dalsze funkcjonowanie w dotychczasowym miejscu jest konieczne. Domniemanie to może jednak zostać obalone.
W sprawie II CSKP 967/23 istotna była opinia biegłej, która wskazała cztery warianty przebudowy linii. Dwa z nich nie wymagały uzyskania zgody właścicieli sąsiednich nieruchomości. Również przedsiębiorstwo przyznało, że zmiana przebiegu jest możliwa technicznie.
W tych okolicznościach Sąd Najwyższy zaakceptował oddalenie wniosku o ustanowienie służebności w zakresie najbardziej uciążliwej części infrastruktury. Ocena zawsze wymaga jednak odniesienia do okoliczności konkretnej sprawy.
Czy wysoki koszt przebudowy przesądza sprawę?
Nie. W analizowanej sprawie koszt dwóch rozważanych wariantów przebudowy wynosił około 165–167 tys. zł, lecz nie przesądził o uwzględnieniu wniosku przedsiębiorstwa.
Sądy uwzględniły łącznie, że:
- urządzenia zostały posadowione bez uzgodnienia z właścicielem;
- przedsiębiorstwo przez wiele lat nie uregulowało stanu prawnego;
- istniejąca lokalizacja poważnie ograniczała prowadzenie gospodarstwa;
- wniosek o służebność został złożony po wszczęciu sprawy o usunięcie urządzeń;
- przebudowa była rzeczywiście możliwa, a nie wyłącznie hipotetyczna.
Nie oznacza to, że koszt przebudowy jest nieistotny w każdej sprawie. Sąd powinien oceniać go wraz ze sposobem posadowienia urządzeń, stopniem ingerencji w nieruchomość, dostępnymi wariantami technicznymi oraz zachowaniem stron.
Co nie wynika z postanowienia SN?
Postanowienie nie daje właścicielowi automatycznego prawa do żądania przesunięcia każdego słupa lub każdej linii. Nie oznacza również, że:
- samo wskazanie innego miejsca wystarczy do oddalenia wniosku przedsiębiorstwa;
- sąd ustanawiający służebność nakaże jednocześnie przebudowę sieci;
- koszty przebudowy nigdy nie mają znaczenia;
- oddalenie wniosku o służebność jest równoznaczne z nakazem usunięcia urządzeń.
Możliwość alternatywnego przebiegu należy wykazać konkretnymi dowodami, najczęściej dokumentacją techniczną oraz opinią odpowiedniego specjalisty.
Jakie okoliczności warto sprawdzić?
Przed wystąpieniem z żądaniem dotyczącym urządzeń przesyłowych warto ustalić przede wszystkim:
- kiedy i w jakich okolicznościach urządzenia zostały wybudowane;
- czy poprzedni właściciel wyraził zgodę na ich posadowienie;
- czy przedsiębiorstwo dysponuje umową, decyzją administracyjną albo innym tytułem prawnym;
- czy podnosi zarzut zasiedzenia służebności;
- w jakim stopniu urządzenia ograniczają zabudowę lub inne korzystanie z nieruchomości;
- czy istnieje technicznie wykonalny, mniej uciążliwy wariant przebudowy;
- czy alternatywny przebieg wymaga ingerencji w sąsiednie nieruchomości albo uzyskania decyzji administracyjnych.
O wyniku sprawy często nie decyduje sam fakt istnienia słupa, lecz materiał pozwalający odtworzyć jego historię prawną i porównać możliwe warianty techniczne.
Od czego zacząć analizę sprawy?
Punktem wyjścia nie powinno być automatyczne wezwanie przedsiębiorstwa do zapłaty albo usunięcia urządzeń. Najpierw należy ustalić, czy przedsiębiorstwo posiada tytuł prawny i jakie zarzuty może podnieść.
Analiza powinna obejmować dokumenty dotyczące nieruchomości, archiwalną dokumentację budowy sieci, ewentualne decyzje administracyjne, przebieg dotychczasowej korespondencji oraz rzeczywisty wpływ urządzeń na możliwość korzystania z gruntu.
Dopiero na tej podstawie można ocenić, czy właściwym kierunkiem będzie żądanie ustanowienia odpłatnej służebności, zakwestionowanie jej przebiegu, roszczenie o usunięcie lub przebudowę urządzeń albo negocjacje z przedsiębiorstwem.
Ważne
Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Stan prawny i orzecznictwo: 25 sierpnia 2026 r.
Analiza sprawy dotyczącej służebności przesyłu
Jeżeli urządzenia przesyłowe ograniczają zabudowę lub sposób korzystania z nieruchomości, możemy przeanalizować ich stan prawny, dokumentację przedsiębiorstwa oraz możliwe kierunki dalszego postępowania.
