ZUS odmówił przeliczenia emerytury po wyroku TK SK 140/20. Co można zrobić?

Czy odmowa ZUS zamyka sprawę?

Nie zawsze. Decyzja odmowna oznacza, że ZUS nie uwzględnił wniosku o ponowne przeliczenie emerytury. Nie oznacza automatycznie, że sąd spojrzy na sprawę tak samo.

Od decyzji ZUS można złożyć odwołanie do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych. Odwołanie składa się za pośrednictwem ZUS, czyli do tego organu, który wydał decyzję. W sprawach emerytalnych termin ma znaczenie, dlatego po odebraniu odmowy nie warto odkładać dokumentów „na później”. ZUS poczeka. Termin niekoniecznie.

Przed złożeniem odwołania trzeba jednak sprawdzić, czy sprawa rzeczywiście mieści się w problemie, którego dotyczył wyrok TK SK 140/20. Nie każda wcześniejsza emerytura i nie każda odmowa ZUS dają takie same argumenty.

Co sprawdzić po decyzji odmownej?

Najpierw trzeba odtworzyć całą historię emerytalną. Sama decyzja odmowna często mówi niewiele. Bywa, że najważniejsze informacje znajdują się w starszych decyzjach ZUS, w decyzji o emeryturze powszechnej albo w wyliczeniu świadczenia.

Dopiero po sprawdzeniu tych informacji można ocenić, czy odwołanie powinno opierać się na błędzie w obliczeniu emerytury, na art. 114 ustawy emerytalnej, na skutkach wyroku TK, czy także na żądaniu przedstawienia przez ZUS wyliczenia w innym wariancie.

Dlaczego ważna jest data 6 czerwca 2012 r.?

W sprawach po wyroku TK SK 140/20 często wraca jedna data: 6 czerwca 2012 r. To dzień ogłoszenia ustawy, która wprowadziła mechanizm pomniejszania emerytury powszechnej o sumę wcześniej pobranych emerytur.

Problem dotyczy osób, które zdecydowały się na wcześniejszą emeryturę, zanim ten mechanizm został ogłoszony. Mówiąc prościej: chodzi o osoby, które podejmowały decyzję w innych realiach prawnych, a później przy obliczaniu emerytury powszechnej ZUS zastosował wobec nich nowe, mniej korzystne zasady.

W wielu sprawach nie wystarczy więc sprawdzić daty decyzji ZUS. Ważniejsza może być data wniosku. Trzeba ustalić, kiedy emeryt wystąpił o wcześniejsze świadczenie, czego dotyczył ten wniosek i jak później ZUS prowadził sprawę.

Zdarza się też, że ZUS najpierw odmówił wcześniejszej emerytury z powodu braków w dokumentach, a później — po ich uzupełnieniu — świadczenie przyznał. Taka historia wymaga sprawdzenia, ale sama wcześniejsza odmowa nie powinna automatycznie przekreślać znaczenia wniosku złożonego przed 6 czerwca 2012 r.

Ile można stracić przez pomniejszenie emerytury?

W takich sprawach nie chodzi o drobną korektę na papierze. Pomniejszenie emerytury powszechnej o wcześniej pobrane świadczenia może realnie obniżyć miesięczną emeryturę. Czasem różnica jest niewielka, ale zdarzają się sprawy, w których w decyzji ZUS pojawia się potrącenie liczone w setkach tysięcy złotych.

Dlatego przy decyzji odmownej nie warto poprzestać na samym zdaniu: „ZUS odmówił”. Trzeba zobaczyć, co ZUS wcześniej odjął, jak obliczył emeryturę powszechną i czy odmowa ponownego przeliczenia rzeczywiście ma podstawy.

Gdzie w decyzji widać pomniejszenie emerytury?

W decyzji o emeryturze powszechnej ZUS zwykle pokazuje składniki, z których oblicza świadczenie. W sprawach po wyroku TK SK 140/20 szczególnie ważna jest pozycja dotycząca sumy kwot pobranych wcześniejszych emerytur.

Jeżeli ZUS zastosował art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej, odjął od podstawy obliczenia emerytury powszechnej kwoty wypłacone wcześniej. Czasem ta jedna pozycja w decyzji robi bardzo dużą różnicę w miesięcznej wysokości świadczenia.

Dlaczego znaczenie może mieć art. 114 ustawy emerytalnej?

Po wyroku TK SK 140/20 część spraw nie sprowadza się wyłącznie do pytania, czy można wznowić dawne postępowanie. W wielu przypadkach ważne jest także to, czy ZUS powinien ponownie ustalić wysokość emerytury po złożeniu nowego wniosku.

Właśnie dlatego znaczenie może mieć art. 114 ustawy emerytalnej. Ten przepis pozwala wrócić do sprawy zakończonej decyzją ZUS, jeżeli prawo do świadczenia albo jego wysokość zostały ustalone nieprawidłowo, między innymi na skutek błędu organu rentowego.

W odwołaniu warto więc pokazać nie tylko sam wyrok TK, ale przede wszystkim konkretny skutek decyzji ZUS: kto złożył wniosek, kiedy go złożył, jaką emeryturę ZUS przyznał, jaką kwotę odjął i dlaczego odmowa ponownego przeliczenia wymaga kontroli sądu.

Jakie dokumenty warto przygotować?

Do oceny decyzji odmownej potrzebna jest nie tylko najnowsza decyzja ZUS. Często trzeba wrócić do dokumentów sprzed wielu lat. W sprawach emerytalnych historia lubi chować się w załącznikach, wyliczeniach i starych decyzjach.

Brak części dokumentów nie zawsze przekreśla możliwość analizy. Czasem trzeba wystąpić o akta emerytalno-rentowe albo odtworzyć przebieg sprawy na podstawie decyzji, które emeryt posiada.

Czy można domagać się wyrównania?

Jeżeli sąd uzna, że emerytura powinna zostać obliczona inaczej, pojawia się pytanie o różnicę między świadczeniem wypłaconym a świadczeniem należnym po przeliczeniu.

Tego tematu nie warto jednak upraszczać. Wyrównanie zależy od daty decyzji, daty wniosku, trybu postępowania i tego, jak sąd oceni konkretną sprawę. Nie w każdej sytuacji można z góry zakładać taki sam okres wyrównania.

Przy odwołaniu od decyzji ZUS trzeba więc ustalić nie tylko, czy emerytura została zaniżona, ale także od kiedy można domagać się różnicy i w jakim zakresie.

Kiedy warto skonsultować decyzję ZUS?

Warto sprawdzić sprawę szczególnie wtedy, gdy ZUS wydał decyzję odmowną, a wcześniejsza emerytura była związana z wnioskiem złożonym przed 6 czerwca 2012 r. Znaczenie może mieć także sytuacja, w której ZUS najpierw odmówił wcześniejszej emerytury, ale później, po uzupełnieniu dokumentów, świadczenie zostało przyznane.

Analiza jest potrzebna również wtedy, gdy w decyzji o emeryturze powszechnej pojawia się wysoka kwota pobranych wcześniejszych emerytur odjęta od podstawy obliczenia świadczenia. To właśnie ta kwota może pokazywać, jak duży wpływ miał art. 25 ust. 1b na wysokość emerytury.

Nie każda decyzja odmowna będzie prowadziła do skutecznego odwołania. Ale decyzji dotyczącej przeliczenia emerytury po wyroku TK SK 140/20 nie warto oceniać wyłącznie po ostatnim zdaniu z ZUS. Zazwyczaj trzeba zajrzeć głębiej: do wcześniejszych decyzji, dat i wyliczeń.