Pożyczka Ekspresowa Banku Pekao – przesłanki zastosowania sankcji kredytu darmowego

Data umowy i zakres zastosowania ustawy

Przed oceną postanowień trzeba ustalić, jakie przepisy obowiązywały w dniu zawarcia umowy. Do umów zawartych przed wejściem w życie ustawy z 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim stosuje się przepisy dotychczasowe. W przypadku starszej pożyczki obecny art. 45 może więc w ogóle nie mieć zastosowania.

Przy umowach objętych ustawą z 2011 r. należy również potwierdzić, że chodzi o kredyt konsumencki. Co do zasady ustawa obejmuje kredyty do 255 550 zł udzielane osobie fizycznej działającej w celu niezwiązanym bezpośrednio z działalnością gospodarczą lub zawodową.

Na czym polega sankcja kredytu darmowego?

Art. 45 ustawy o kredycie konsumenckim przewiduje sankcję za naruszenie konkretnie wskazanych obowiązków, w tym części wymogów dotyczących formy i treści umowy. Decydujące jest więc to, czy problem dotyczy przepisu wymienionego w art. 45 ust. 1.

Po złożeniu kredytodawcy pisemnego oświadczenia konsument zwraca kredyt bez odsetek i innych kosztów należnych kredytodawcy, w terminie i w sposób ustalony w umowie. Sankcja nie unieważnia umowy i nie zwalnia z obowiązku zwrotu kapitału.

W wyroku z 13 lutego 2025 r. w sprawie C-472/23, Lexitor, Trybunał Sprawiedliwości UE potwierdził, że prawo unijne co do zasady dopuszcza jednolitą sankcję pozbawiającą kredytodawcę odsetek i opłat. Podkreślił jednak znaczenie naruszenia dla możliwości oceny przez konsumenta zakresu jego zobowiązania. Nie każda omyłka redakcyjna lub rachunkowa będzie więc wystarczającą podstawą sankcji.

Kredytowana prowizja i ubezpieczenie

W niektórych umowach bank wypłaca konsumentowi określoną sumę, a prowizję albo składkę ubezpieczeniową finansuje w ramach tej samej pożyczki. Saldo wskazane w harmonogramie jest wtedy wyższe niż kwota faktycznie przekazana do dyspozycji konsumenta.

Sfinansowanie kosztu nie jest jednak równoznaczne z tym, że można naliczać od niego odsetki. Jeżeli finansowana kwota stanowi część całkowitego kosztu kredytu ponoszonego przez konsumenta, nie może zostać włączona do podstawy naliczania odsetek. W dokumentach trzeba odrębnie ustalić:

• jaką kwotę konsument faktycznie otrzymał;
• jaka część finansowania odpowiadała prowizji, ubezpieczeniu lub innej opłacie;
• czy bank naliczał odsetki także od tych kosztów;
• jak opisano poszczególne kwoty w umowie i formularzu informacyjnym;
• jakie dane przyjęto do wyliczenia RRSO i całkowitej kwoty do zapłaty.

Prowizja za udzielenie pożyczki jest co do zasady kosztem kredytu. To, że została rozłożona na raty, nie oznacza jeszcze, że stała się kwotą udostępnioną konsumentowi.

Znaczenie wyroku TSUE w sprawie C-744/24

Wyrok TSUE z 23 kwietnia 2026 r. w sprawie C-744/24 zapadł w sprawie przeciwko Bankowi Polska Kasa Opieki. W postępowaniu głównym część finansowania przeznaczono na składkę ubezpieczeniową określoną w umowie jako dobrowolna, a bank naliczał odsetki także od tej kwoty. Chociaż ubezpieczenie określono w umowie jako dobrowolne, jego zawarcie wiązało się z obniżeniem oprocentowania. Było zatem wymagane do uzyskania pożyczki na warunkach przewidzianych w ofercie, dlatego składka należała do całkowitego kosztu kredytu ponoszonego przez konsumenta.

Trybunał uznał, że dyrektywa 2008/48 sprzeciwia się postanowieniom pozwalającym stosować oprocentowanie nie tylko do całkowitej kwoty kredytu, lecz także do sum przeznaczonych na pokrycie kosztów związanych z kredytem, które stanowią część całkowitego kosztu kredytu ponoszonego przez konsumenta.

Trybunał oceniał konkretną umowę, a nie wszystkie wzorce Pożyczki Ekspresowej. Jego stanowisko może mieć znaczenie również przy kredytowanej prowizji, jeżeli była kosztem danej umowy i została objęta oprocentowaniem.

W każdej sprawie trzeba jeszcze ustalić, czy sposób skonstruowania umowy skutkował naruszeniem obowiązku wymienionego w art. 45 ust. 1, przykładowo przez błędne podanie całkowitej kwoty kredytu, stopy oprocentowania, RRSO albo całkowitej kwoty do zapłaty. To odrębne pytanie od samej oceny zgodności oprocentowania kosztów z prawem unijnym.

Odstąpienie od umowy i dzienna kwota odsetek

Art. 30 ust. 1 pkt 15 ustawy wymaga, aby umowa określała termin, sposób i skutki odstąpienia, obowiązek zwrotu udostępnionego kredytu wraz z odsetkami oraz kwotę odsetek należnych w stosunku dziennym.

Konsument ma co do zasady 14 dni na odstąpienie od umowy. Po złożeniu oświadczenia powinien zwrócić udostępnioną kwotę kredytu wraz z odsetkami za okres od wypłaty do spłaty, nie później niż w terminie 30 dni.

Dzienna kwota odsetek powinna odpowiadać pozostałym parametrom umowy. Jeżeli została wyliczona od podstawy obejmującej prowizję albo inny koszt kredytu, ten zapis trzeba ocenić w świetle dokumentów oraz wyroku C-744/24. Najpierw należy odtworzyć sposób obliczenia tej kwoty i sprawdzić, jaki przepis mógł zostać naruszony.

Zmiana opłat i prowizji

Umowa powinna wskazywać koszty znane bankowi oraz warunki, na jakich mogą one ulec zmianie. Samo wymienienie w regulaminie wielu wskaźników gospodarczych, zmian prawa lub kosztów działalności banku może nie wystarczyć, jeżeli konsument nie jest w stanie ocenić, jaki wpływ określone zdarzenie może mieć na konkretną opłatę.

W sprawie C-472/23 TSUE nie przyjął, że każda rozbudowana klauzula zmiany taryfy jest wadliwa. Zwrócił jednak uwagę na sytuację, w której właściwie poinformowany, dostatecznie uważny i rozsądny konsument nie może zweryfikować ani wystąpienia wskazanych okoliczności, ani ich wpływu na opłaty.

Przy analizie umowy warto więc sprawdzić:

• czy przesłanki zmiany przypisano do konkretnych opłat;
• czy można ustalić kierunek lub granice zmiany;
• czy konsument może zweryfikować wystąpienie wskazanego zdarzenia;
• czy umowa wyjaśnia związek między tym zdarzeniem a zmianą kosztu;
• jaką taryfę doręczono przy zawieraniu umowy.

RRSO ocenia się według danych z dnia zawarcia umowy

RRSO ma przedstawiać całkowity koszt kredytu w ujęciu rocznym. W umowie należy podać RRSO i całkowitą kwotę do zapłaty ustalone w dniu jej zawarcia, wraz z założeniami przyjętymi do obliczeń.

Późniejszy przebieg spłaty może różnić się od pierwotnych założeń, zwłaszcza przy zmiennym oprocentowaniu lub wcześniejszej spłacie. Różnica między RRSO wskazaną w umowie a kosztem ustalonym po latach może więc wynikać z późniejszego przebiegu spłaty, a nie z błędu w umowie.

Należy natomiast ustalić, czy przy zawarciu umowy prawidłowo uwzględniono koszty, określono całkowitą kwotę kredytu oraz przyjęto terminy i kwoty wypłat oraz spłat. W sprawie C-472/23 TSUE wyjaśnił również, że RRSO zawyżona wyłącznie dlatego, iż pewne postanowienia zostały później uznane za nieuczciwe i niewiążące, sama przez się nie oznacza naruszenia obowiązku informacyjnego. Inaczej może wyglądać ocena błędu istniejącego już w dniu zawarcia umowy.

Wcześniejsza spłata – informacja i rozliczenie to dwa różne zagadnienia

Art. 30 ust. 1 pkt 16 wymaga, aby umowa zawierała informację o prawie do wcześniejszej spłaty i procedurze jej dokonania. Konsument może spłacić kredyt przed terminem; ustawa nie uzależnia tego od uprzedniego zawiadomienia kredytodawcy. Brak albo wadliwość informacji umownej może podlegać ocenie na podstawie art. 45.

Inną kwestią jest późniejsze rozliczenie wcześniejszej spłaty. Art. 49 przewiduje odpowiednie obniżenie całkowitego kosztu kredytu. Ewentualne błędy na tym etapie mogą uzasadniać roszczenie o prawidłowe rozliczenie lub zwrot części kosztów, ale sam art. 49 nie należy do katalogu wskazanego w art. 45 ust. 1. Wadliwe rozliczenie nie jest więc automatycznie podstawą sankcji kredytu darmowego.

Roczny termin na złożenie oświadczenia

Zgodnie z art. 45 ust. 5 uprawnienie do złożenia oświadczenia wygasa po roku od dnia wykonania umowy. Przepis nie rozstrzyga wprost, czy chodzi o wykonanie obowiązków przez kredytodawcę, czy o wykonanie umowy przez obie strony.

Kwestia ta pozostaje objęta pytaniem prawnym w sprawie III CZP 15/25. Sąd Najwyższy ma odpowiedzieć również na pytania dotyczące oprocentowania kredytowanych kosztów oraz skutków błędnego wskazania RRSO i całkowitej kwoty do zapłaty. Do czasu rozstrzygnięcia nie należy przedstawiać jednej interpretacji terminu jako bezspornie obowiązującej.

Nie warto jednak zwlekać z oceną dokumentów. Znaczenie mogą mieć data wypłaty, planowany i faktyczny termin spłaty, nadpłaty, wcześniejsza spłata oraz data zamknięcia rachunku kredytowego. Samo podejrzenie wadliwości umowy nie uzasadnia też zaprzestania spłaty: także po skutecznym zastosowaniu sankcji kapitał nadal podlega zwrotowi.

Dokumenty potrzebne do analizy

Do wstępnej oceny Pożyczki Ekspresowej przydatne są przede wszystkim:

• umowa wraz z załącznikami i aneksami;
• formularz informacyjny;
• taryfa opłat i prowizji doręczona przy zawarciu umowy;
• dokumenty dotyczące prowizji i ubezpieczenia;
• pierwotny oraz późniejsze harmonogramy spłaty;
• potwierdzenie wypłaty środków i sposób pobrania kosztów;
• historia zmian oprocentowania, spłat i nadpłat;
• rozliczenie wcześniejszej spłaty lub zamknięcia umowy;
• korespondencja z bankiem.

Umowa i formularz pozwalają ocenić wykonanie obowiązków informacyjnych. Harmonogram i historia rozliczeń pokazują natomiast, od jakiej kwoty bank rzeczywiście naliczał odsetki i jakie koszty pobrał. Są to powiązane, ale odrębne elementy analizy.

Co można ustalić po analizie umowy?

Wyrok C-744/24 może mieć znaczenie dla umów Pożyczki Ekspresowej, w których oprocentowano składkę ubezpieczeniową, prowizję lub inny koszt kredytu. Nie przesądza jednak automatycznie o zastosowaniu sankcji kredytu darmowego w każdej sprawie.

Ocena wymaga ustalenia daty i wersji umowy, kwalifikacji poszczególnych kwot, podstawy naliczania odsetek, prawidłowości RRSO oraz treści informacji o odstąpieniu, wcześniejszej spłacie i zmianie opłat. Dopiero zestawienie tych elementów pozwala ocenić, czy występuje naruszenie objęte art. 45 ust. 1 oraz jakie może mieć skutki finansowe.

W Kancelarii możemy przeanalizować dokumenty Pożyczki Ekspresowej, odtworzyć sposób naliczania odsetek i kosztów oraz ocenić termin na złożenie oświadczenia. Do pierwszej analizy warto przygotować umowę, formularz informacyjny, taryfę, harmonogram oraz historię spłat.