Dwa wyroki, ten sam problem i tysiące złotych różnicy

Na czym polega pomniejszenie emerytury?

W uproszczeniu emerytura powszechna jest obliczana na podstawie zgromadzonych składek i zwaloryzowanego kapitału początkowego. Ustaloną w ten sposób kwotę dzieli się przez przewidywaną liczbę miesięcy dalszego życia.

Od 2013 r. wprowadzono jednak dodatkowy mechanizm. Jeżeli ubezpieczony wcześniej pobierał określony rodzaj wcześniejszej emerytury, ZUS przed wykonaniem tego działania odejmuje od jego kapitału sumę wypłaconych świadczeń.

Im większa suma wcześniej pobranych świadczeń, tym niższa może być emerytura powszechna.

Pierwszy wyrok: przeliczenie od początku, ale tylko częściowe

Pierwsza sprawa dotyczyła kobiety urodzonej w 1956 r. Wniosek o wcześniejszą emeryturę złożyła w marcu 2012 r., a świadczenie pobierała od kwietnia 2012 r. Było to jeszcze przed ogłoszeniem przepisów wprowadzających pomniejszenie.

Emerytura powszechna została jej przyznana od 1 lutego 2025 r. ZUS przyjął następujące wartości:

Po odjęciu wcześniejszych emerytur świadczenie wyniosło 5 113,61 zł brutto przed waloryzacją. Gdyby ZUS nie zastosował pomniejszenia, emerytura wyniosłaby około 7 076,91 zł brutto.

Wyrokiem z 4 listopada 2026 r., sygn. VIII U 1195/26, Sąd Okręgowy we Wrocławiu nakazał przeliczenie emerytury od dnia jej przyznania, czyli od 1 lutego 2025 r. Nie usunął jednak całego pomniejszenia.

Sąd uznał, że ZUS nie powinien odliczać wcześniejszych emerytur wypłaconych od kwietnia 2012 r. do stycznia 2017 r., czyli do czasu osiągnięcia przez ubezpieczoną powszechnego wieku emerytalnego. Świadczenia pobrane później nadal mogą natomiast pomniejszać podstawę obliczenia emerytury.

Drugi wyrok: pełne usunięcie pomniejszenia, ale od późniejszej daty

Druga sprawa dotyczyła mężczyzny urodzonego w 1949 r. Wcześniejszą emeryturę nauczycielską otrzymał w 2009 r. Emerytura powszechna została mu natomiast przyznana dopiero od 1 stycznia 2026 r.

ZUS obliczył świadczenie na podstawie następujących danych:

Po zastosowaniu pomniejszenia emerytura wyniosła 12 651,51 zł brutto. Bez odliczenia wcześniejszych emerytur wynosiłaby 19 568,67 zł brutto.

Różnica przed waloryzacją to 6 917,16 zł brutto miesięcznie. Po waloryzacji z marca 2026 r. miesięczna różnica wzrasta do około 7 283,77 zł brutto.

W tym zakresie rozstrzygnięcie jest dalej idące niż wyrok wrocławski. Sąd przyjął jednak, że wyższe świadczenie przysługuje dopiero od 1 kwietnia 2026 r., czyli od miesiąca, w którym emeryt wystąpił o ponowne obliczenie świadczenia. Tymczasem emerytura powszechna była wypłacana w obniżonej wysokości już od stycznia.

Poza zakresem przeliczenia pozostały więc trzy miesiące:

Łącznie jest to około 21 118,09 zł brutto. O tę kwotę może jeszcze toczyć się spór w postępowaniu apelacyjnym.

Dwa różne sposoby rozwiązania tego samego problemu

Skąd biorą się tak odmienne rozstrzygnięcia?

Przyczyna nie sprowadza się do samego działania matematycznego. Sądy muszą odpowiedzieć na dwa odrębne pytania.

Na oba pytania można obecnie spotkać różne odpowiedzi.

Sąd Najwyższy potwierdził, że ochrona wynikająca z zasady zaufania obywatela do państwa nie musi ograniczać się wyłącznie do kobiet urodzonych w 1953 r. W orzecznictwie Sądu Najwyższego pojawiło się jednak również stanowisko, zgodnie z którym pomniejszeniu mogą nadal podlegać świadczenia pobrane już po osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego. Takie podejście zostało przedstawione m.in. w wyroku z 23 czerwca 2025 r., sygn. III USKP 137/23.

Znaczenie wyroku Trybunału Konstytucyjnego SK 140/20

Dodatkowym źródłem niepewności jest brak publikacji wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 4 czerwca 2024 r., sygn. SK 140/20. Trybunał uznał w nim za niezgodne z Konstytucją stosowanie pomniejszenia wobec osób, które wystąpiły o wcześniejsze świadczenie przed 6 czerwca 2012 r.

Brak publikacji sprawił jednak, że ZUS odmawia automatycznego wznawiania postępowań. Sądy poszukują więc innych podstaw prawnych pozwalających naprawić wysokość świadczenia. Jedne traktują późniejszą ocenę konstytucyjną jako nową okoliczność, inne analizują sprawę jako błąd organu, a jeszcze inne bezpośrednio odwołują się do zasad konstytucyjnych.

Problem dostrzegł również Rzecznik Praw Obywatelskich. W skardze kasacyjnej skierowanej do Sądu Najwyższego sformułował pytanie, czy prokonstytucyjna wykładnia przepisów może stanowić nową okoliczność pozwalającą na ponowne ustalenie emerytury, mimo że wyrok SK 140/20 nie został opublikowany. RPO wskazał wprost, że w orzecznictwie sądów powszechnych występują w tej kwestii rozbieżności.

Podobna sytuacja nie zawsze oznacza identyczny wyrok

Opisane sprawy są podobne, ale nie identyczne. Ubezpieczeni urodzili się w innych latach, pobierali wcześniejsze emerytury z różnych podstaw prawnych i w różnym czasie wystąpili o emerytury powszechne.

Różnice faktyczne nie wyjaśniają jednak wszystkiego. Wyroki pokazują także dwa odmienne podejścia do skutków zastosowania art. 25 ust. 1b.

Dlatego samo stwierdzenie, że emeryt „wygrał z ZUS”, nie odpowiada jeszcze na najważniejsze pytania.

Co wynika z tych wyroków dla innych emerytów?

Nie każda osoba pobierająca wcześniejszą emeryturę znajdzie się w takiej samej sytuacji.

Dopiero zestawienie tych informacji pozwala ocenić, czy pomniejszenie zastosowane przez ZUS może zostać zakwestionowane oraz jakiego okresu mogłoby dotyczyć ewentualne wyrównanie.

W kolejnej publikacji wyjaśnimy: od jakiej daty powinna zostać wypłacona podwyższona emerytura i dlaczego właśnie o ten element coraz częściej toczy się spór z ZUS?