Menu

Kancelaria Prawna Brodniccy.pl Radcy Prawni Sp.k.
ul. Grudziądzka 107, 87-100 Toruń 
tel: 056 622 24 77  tel kom: 692 491 016
fax: 056 649 40 02
e-mail:  Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie obsługi JavaScript.

Odszkodowania majątkowe. Szkoda na osobie.

Podstawy prawne i orzecznictwo


Zadośćuczynienie pieniężne


Art. 445 § 1 k.c. W wypadkach przewidzianych w art. poprzedzającym (w razie uszkodzenia ciała lub wywołania rozstroju zdrowia) sąd może przyznać poszkodowanemu odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę.

1. wyrok SN sygn. I CR 438/69 z dnia 24.02.1970 r.

Aczkolwiek do przyznania zadośćuczynienia za doznaną krzywdę (art. 445 § 1 k.c.) nie jest niezbędne, aby rozstrój zdrowia spowodował trwałe następstwa chorobowe, ale nieznaczny i krótkotrwały rozstrój zdrowia nie stanowi dostatecznej podstawy żądania zadośćuczynienia.

2. wyrok SN sygn. II CR 535/70 z dnia 15.12.1970 r.


Uderzenie pozostawiające jedynie zewnętrzny objaw w postaci zaczerwienienia tkanek ciała czy spowodowanie rozstroju zdrowia nie jest taką krzywdą, o jakiej mowa w art. 445 § 1 k.c. w zw.z art. 444 § 1 k.c., a jedynie naruszeniem nietykalności cielesnej. Za samo zaś naruszenie nietykalności cielesnej zadośćuczynienie pieniężne poszkodowanemu nie przysługuje.

3. wyrok SN sygn. II CRN 89/95 z dnia 22.11.1995 r.

Szkodą wynagradzaną z mocy art. 445 § 1 k.c. może być nie tylko powstanie nowego schorzenia, ale również istotne pogorszenie się dotychczasowego stanu zdrowia lub też wystąpienie albo nawet zaostrzenie się cierpień fizycznych wywołanych rozstrojem zdrowia.

4. wyrok SN sygn. II CK 531/03 z dnia 29.09.2004 r.

Zadośćuczynienie należne osobie pokrzywdzonej deliktem ma na celu złagodzenie doznanych cierpień fizycznych i moralnych. Wysokość zadośćuczynienia musi zatem pozostawać w zależności od intensywności tych cierpień, czasu ich trwania, ujemnych skutków zdrowotnych, jakie osoba poszkodowana będzie zmuszona znosić w przyszłości.

5. wyrok SN sygn. I CK 410/02 z dnia 21.10.2003 r.

Jednorazowe odszkodowanie z tytułu wypadku przy pracy (wypadku w drodze do i z pracy) wypłacone przez pracodawcę nie podlega odliczeniu od zadośćuczynienia pieniężnego przysługującego poszkodowanemu na podstawie art. 445 § 1 k.c.; odszkodowanie to powinno natomiast być wzięte pod uwagę przy określeniu wysokości zadośćuczynienia, co nie jest jednoznaczne z mechanicznym zmniejszeniem sumy zadośćuczynienia o kwotę tego odszkodowania.

6. wyrok SN sygn. IICKN 458/99 z dnia 09.08.2001 r.

Zakład ubezpieczeń był zobowiązany do wypłaty odszkodowania za szkodę na osobie mimo nie ustalenia sprawcy szkody, który wszedł w posiadanie pojazdu w wyniku kradzieży - jeżeli ustalone zostały dane użytego przez niego pojazdu.

7. wyrok SN sygn. II UKN 681/98 z dnia 10.06.1999 r.

Przy ocenie wysokości zadośćuczynienia za krzywdę należy uwzględniać przede wszystkim nasilenie cierpień, długotrwałość choroby, rozmiar kalectwa, trwałość następstw zdarzenia oraz konsekwencje uszczerbku na zdrowiu w życiu osobistym i społecznym.

8. wyrok SN sygn. I CK 131/03 z dnia 30.01.2004 r. (OSNC 2005/2/40)

Powołanie się przez sąd przy ustalaniu zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę na potrzebę utrzymania wysokości zadośćuczynienie w rozsądnych granicach, odpowiadających aktualnym warunkom i przeciętnej stopie życiowej społeczeństwa, nie może prowadzić do podważenia kompensacyjnej (wyrównawczej) funkcji zadośćuczynienia.

9. wyrok SN sygn. III CK 392/04 z dnia 22.06.2005 r., niepublikowany

Utrata zdolności do pracy i możliwości samorealizacji oraz czerpania przyjemności z życia wywołuje niewątpliwie silniejsze cierpienia psychiczne u człowieka młodego, niż u człowieka w wieku dojrzałym czy wręcz podeszłym. Głębsze będzie poczucie krzywdy u człowieka, który doznał kalectwa będąc w pełni sił, niż u człowieka dotkniętego ograniczeniami związanymi z wcześniejszą niepełnosprawnością. Na rozmiar ujemnych przeżyć psychicznych poszkodowanego może także mieć wpływ stopień winy osoby odpowiedzialnej za szkodę. Jego poczucie krzywdy będzie bowiem tym mocniejsze, im bardziej bezpodstawnie doznał tej krzywdy. Z tej racji rażące zaniedbanie obowiązków przez sprawcę szkody uzasadnia zwiększenie zadośćuczynienia. Stan majątkowy poszkodowanego ma znaczenie dla ustalenia wysokości zadośćuczynienia w tym sensie, iż jego stopa życiowa rzutować będzie na rodzaj wydatków konsumpcyjnych mogących zrównoważyć mu doznane cierpienia.


10. wyrok SN sygn. IV CSK 99/05 z dnia 20.04.2006 r. niepublikowany



  1. Na podstawie art. 445 § 1 k.c. w razie uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia sąd może przyznać poszkodowanemu odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę. Ze względu na niewymierność krzywdy, określenie w konkretnym wypadku odpowiedniej sumy pozostawione zostało sądowi. Sąd dysponuje w takim wypadku większym zakresem swobody, niż przy ustalaniu szkody majątkowej i sumy potrzebnej do jej naprawienia. Nie oznacza to jednak, by ocena sądu nie poddawała się weryfikacji pod kątem jej zgodności z dyspozycją art. 445 § 1 k.c.


  2. Kryteria istotne przy ustalaniu "odpowiedniej" sumy zadośćuczynienia to: rodzaj naruszonego dobra, zakres i rodzaj rozstroju zdrowia, czas trwania cierpień, wiek pokrzywdzonego, intensywność ujemnych doznań fizycznych i psychicznych, rokowania na przyszłość, stopień winy sprawcy.

11. wyrok SN sygn. IV CSK 80/05 z dnia 10.03.2006 r., OSNC 2006/10/175

Uwzględnianie stopy życiowej społeczeństwa przy określaniu wysokości zadośćuczynienia nie może podważać jego kompensacyjnej funkcji.


12. wyrok SN sygn. I CSK 384/07 z dnia 13.12.2007 r., OSP 2009, zeszyt 2, s. 138

Okolicznością sprzeciwiającą się uwzględnieniu żądania poszkodowanego wyłożenia z góry przez zobowiązanego do naprawienia szkody sumy potrzebnej na koszty leczenia (art. 444 § 1 k.c.) nie jest wykazanie, że poszkodowany objęty jest finansowaniem świadczeń opieki zdrowotnej ze środków publicznych.


13. wyrok SO w Gliwicach sygn. III Ca 1315/07 z dnia 31.01.2008 r.

Przejściowy charakter dolegliwości powoda nie wyłącza zasądzenia zadośćuczynienia, gdyż ma ono rekompensować doznaną krzywdę, która ze swej istoty nie musi mieć trwałego charakteru. Z uwagi na kompensacyjny charakter zadośćuczynienia jego wysokość nie może być nadmierna do doznanej krzywdy, co oznacza, że przy uwzględnieniu krzywdy poszkodowanego musi ono być utrzymane w rozsądnych granicach odpowiadających aktualnym warunkom i przeciętnej stopi życiowej społeczeństwa.


14. wyrok SN sygn. IV CK 130/02 z dnia 30.10.2003 r.

W razie ustalenia wysokości zadośćuczynienia według stanu rzeczy istniejącego w chwili zamknięcia rozprawy uzasadnione jest przyznanie odsetek dopiero od chwili wyrokowania.


Renta z tytułu utraty zdolności do pracy zarobkowej, zwiększonych potrzeb i zmniejszenia widoków na przyszłość (wyrównawcza).

Art. 444 § 2 k.c. Jeżeli poszkodowany utracił całkowicie lub częściowo zdolność do pracy zarobkowej albo jeżeli zwiększyły się jego potrzeby lub zmniejszyły widoki powodzenia na przyszłość, może on żądać od zobowiązanego do naprawienia szkody odpowiedniej renty. § 3 k.c. Jeżeli w chwili wydania wyroku szkody nie da się dokładnie ustalić, poszkodowanemu może być przyznana renta tymczasowa.


1. wyrok SN sygn. II UKN 682/98 z dnia 10.06.1999 r.

Renta dla poszkodowanego, który częściowo jest zdolny do pracy powinna odpowiadać różnicy między zarobkami, jakie mógłby osiągnąć, gdyby nie uległ wypadkowi, a sumą renty inwalidzkiej (przyznanej przez ZUS) i wynagrodzenia(które może osiągnąć po wypadku), przy wykorzystaniu swej uszczuplonej zdolności do pracy.

2. wyrok SN sygn. V CK 710/04 z dnia 08.06.2005 r., niepublikowany

Renta z art. 444 § 2 k.c. przysługująca poszkodowanemu, który zachował częściowo zdolność do pracy, powinna odpowiadać różnicy między zarobkami, jakie mógłby osiągnąć, gdyby nie uległ wypadkowi, a wynagrodzeniem, jakie - w konkretnych warunkach - jest w stanie uzyskać przy wykorzystaniu swej uszczuplonej zdolności do pracy. Z tym zastrzeżeniem, że poszkodowany nie ma obowiązku podjęcia się każdej pracy.

3. wyrok SN sygn. IV CR 50/76 z dnia 11.03.1976 r.

Renta z tytułu zwiększonych potrzeb przysługuje, gdy zachodzi samo istnienie zwiększonych potrzeb jako następstwo czynu niedozwolonego (przyznanie renty nie jest uzależnione od wykazania, że poszkodowany potrzeby faktycznie zaspokaja i ponosi związane z nim wydatki).

4. wyrok SN sygn. I CR 143/77 z dnia 26.07.1977 r.

Prawo poszkodowanego do ekwiwalentu z tytułu zwiększonych potrzeb, polegających na konieczności korzystania z opieki osoby trzeciej, nie zależy od wykazania, że poszkodowany efektywnie wydatkował odpowiednie kwoty na koszty opieki, fakt zaś, że opiekę nad niedołężnym na skutek inwalidztwa poszkodowanym sprawowali jego domownicy nie pozbawia go prawa żądania stosownej renty.

5. wyrok SN sygn. IV CR 36/77 z dnia 10.10.1977 r.

Przy ustalaniu wysokości renty należy brać pod uwagę realną, praktyczną możliwość podjęcia przez poszkodowanego pracy w granicach zachowanej zdolności do pracy, a nie możliwość teoretyczną. Taka sytuacja zachodzi w razie utraty przez poszkodowanego, znajdującego się w wieku przedemerytalnym zdolności wykonywania wyuczonej pracy z równoczesnym znacznym ograniczeniem rodzajów wysiłków fizycznych, przy których nie zachodzą przeciwwskazania lekarskie i przy znacznym ograniczeniu podaży wolnych miejsc pracy specjalnie chronionej.

6. wyrok SN II PR 374/69 z dnia 08.10.1969 r. (OSNCP 1970/7-8/132)

Przy ustalaniu renty uzupełniającej powinny być brane pod uwagę dodatkowe składniki wynagrodzenia jak dodatkowe wynagrodzenie roczne, premie, nagrody, bonusy roczne, świąteczne czy wypłaty z funduszu zakładowego jeżeli są wypłacane stale.

7. wyrok SN sygn. I PR 85/73 z dnia 19.04.1973 r.

Przy ustalaniu wysokości renty pomniejsza się ją o wartość podatku, jaki dana osoba musiałaby uiścić, gdyby nie wyrządzono jej szkody i otrzymywałaby wynagrodzenie.

8. wyrok S.Apel. sygn. III Apr. 7/96 z dnia24.05.1996 r.

Gdy istnieje konieczność stałego leczenia, zabiegów, kuracji, opieki osób trzecich, specjalnego dożywiania itp. (zwiększenie potrzeb poszkodowanego stanowi szkodę przyszłą, wyrażającą się w stale powtarzających się wydatkach).


9. wyrok SN sygn. IV CR 712/90 z dnia 28.05.199 r.

Prawo do renty z tytułu utraconych zarobków, nie jest uzależnione od wykazania, że poszkodowany w swojej obecnej sytuacji, będzie efektywnie wydatkował odpowiednie sumy pieniężne.


10. wyrok SN sygn. III CK 392/04 z dnia 22.06.2005 r., niepublikowany

Jeżeli podstawę zasądzenia na rzecz poszkodowanego renty stanowi zwiększenie potrzeb wyrażających się w przyszłych powtarzających się stałych wydatkach obejmujących między innymi konieczną opiekę, rehabilitację, pielęgnację, to w takim przypadku wystarczające jest wykazanie przez poszkodowanego istnienia zwiększonych potrzeb stanowiących następstwo czynu niedozwolonego. Poszkodowany może bowiem aktualnie nie dysponować na razie odpowiednimi środkami finansowymi na dokonanie wydatków, które jednak są konieczne.


11. wyrok SN sygn. II UKN 125/00 z dnia 06.12.2000 r., OSNP 2002/15/65

Uchylenie lub zmiana wysokości renty zasądzonej lub wypłacanej na podstawie ugody (także pozasądowej), bez czasowego ograniczenia, możliwe jest tylko w sytuacji określonej art. 907 § 2 k.c., a więc gdy nastąpiła zmiana stosunków.


12. uchwała SN sygn. III CZP 142/93 z dnia 28.10.1993 r., OSNC 1994/4/82

W sprawie o zmianę wysokości renty na podstawie art. 907 § 2 k.c. Sąd może - stosownie do okoliczności - wziąć pod uwagę również istotny spadek siły nabywczej pieniądza.


13. wyrok SN sygn. I CR 27/82 z dnia 02.03.1983 r., OSNC 1982/10/150

Zmiany wysokości renty zasądzonej z tytułu zwiększenia potrzeb można żądać na podstawie art. 907 § 2 k.c. także wówczas, gdy w chwili wydania wyroku zasądzającego rentę poszkodowany z powodu braku odpowiedniego wieku lub pobierania nauki nie pracował, a następnie okazało się, że na skutek wypadku jest całkowicie lub częściowo niezdolny do pracy.


14. uchwała SN sygn. III CZP 58/76 z dnia 14.01.1977 r., OSNC 1977/9/156

Jeżeli wskutek zmiany wysokości zarobków, stanowiących podstawę ustalenia renty inwalidzkiej lub emerytury, ta ostatnia byłaby wyższa od pobieranej przez poszkodowanego renty inwalidzkiej, poszkodowany - na którego rzecz zasądzono rentę uzupełniającą, wyrównującą różnicę pomiędzy tymi zarobkami a rentą inwalidzką tylko do czasu ukończenia przez niego 65 lat życia - może żądać renty uzupełniającej za okres późniejszy, w wysokości odpowiadającej różnicy pomiędzy emeryturą, jaką otrzymałby, gdyby nie wypadek, a rentą inwalidzką (art. 907 § 2 k.c.).


15. wyrok SA w Poznaniu sygn. I ACa 568/03 z dnia 31.07.2003 r., OSA 2005/3/11

Przepis art. 447 k.c. stanowi, że sąd z ważnych powodów może na żądanie poszkodowanego przyznać mu zamiast renty lub jej części odszkodowanie jednorazowe. Dotyczy to w szczególności wypadku, gdy poszkodowany stał się inwalidą, a przyznanie jednorazowego odszkodowania ułatwi mu wykonywanie nowego zawodu. Z brzmienia tego przepisu wynika, że konieczną przesłanką dopuszczalności odstępstwa od ogólnej zasady przyznania renty odszkodowawczej i zastosowania wyjątku w postaci jednorazowego odszkodowania jest istnienie ważnych powodów. Jeden z nich został wymieniony w cytowanym wyżej przepisie. Ma on jednak charakter przykładowy, na co wskazuje określenie "w szczególności". Ważnym powodem w rozumieniu tego przepisu jest bowiem każda istotna, leżąca w interesie poszkodowanego, potrzeba zaspokojenia wydatków, jako że art. 447 k.c. został przewidziany w celu zapewnienia poszkodowanemu pełniejszej ochrony jego praw do odszkodowania. Innymi słowy, zastąpienie renty jednorazowym odszkodowaniem jest dopuszczalne, gdy w wyjątkowych sytuacjach odszkodowanie wypłacone jednorazowo jest bardziej korzystne dla poszkodowanego niż renta. Ma to w szczególności miejsce wówczas, gdy zapewni mu zaspokojenie tych wszystkich potrzeb tak bieżących, jak i przyszłych, dla których zaspokojenia przeznaczoną była renta, a równocześnie z punktu widzenia szeroko pojętego interesu poszkodowanego będzie to bardziej korzystne od renty.


16. wyrok SA w Katowicach sygn. I Aca 288/02 z dnia 13.09.2002 r., OSA 2003/7/28

Zmiana renty na jednorazowe odszkodowanie dotyczy tylko renty przyznanej na podstawie art. 444 § 2 k.c. względnie art. 446 § 2 k.c., czyli tylko w takich wypadkach, gdy obowiązek wypłacania renty wynika z czynu niedozwolonego. Przepis art. 447 k.c. nie może mieć zatem zastosowania w wypadku gdy uprawniony otrzymuje rentę na mocy umowy ubezpieczenia, co oczywiście nie wyklucza możliwości przeliczenia przez strony, w ramach swobody umów renty na jednorazowe, skapitalizowane świadczenie.


17. wyrok SN sygn. II UKN 175/99 z dnia 28.10.1999 r., OSNP 2001/3/79

Ważnym powodem, uzasadniającym żądanie kapitalizacji renty na podstawie art. 447 k.c., jest umożliwienie poszkodowanemu, który stał się inwalidą, wykonywanie nowego zawodu przez podjęcie działalności handlowej we własnym sklepie.


18. uchwała SN w składzie 7 sędziów sygn. III CZP 68/94 z dnia 31.05.1994 r.

Zasądzając rentę wyrównawczą, sąd nie odlicza od dochodów (zarobków) zaliczek na podatek dochodowy; jednakże bierze pod uwagę, czy poszkodowanemu przysługuje ustawowe zwolnienie od podatku dochodowego.


19. wyrok SN sygn. II CKN 653/98 z dnia 16.12.1999 r.

Ustalenie określonego stopnia inwalidztwa nie przesądza o uprawnieniu do przyznania renty wyrównawczej. Znaczenie decydujące ma fktyczne ograniczenie możliwości wykonywania pracy zarobkowej przez poszkodowanego.


20. wyrok SA w Katowicach sygn. I ACa 1097/04 z dnia 16.12.2004 r.

W przypadku osoby małoletniej,ale uczącej się i mogącej już pracować zawodowo, w grę wchodzi renta z powodu zmniejszenia widoków powodzenia na przyszłość, która stanowi samodzielną przesłankę przyznania renty i musi być wykładana szeroko, obejmując również takie sytuacje, gdy uszkodzenie ciała połączone z rozstrojem zdrowia uniemożliwia ukończenia szkoły, pociągając za sobą ogólne pogorszenie się szans życiowych poszkodowanego we wszystkich sferach "majątkowych", np. poprzez niemożność pracy w wybranym przez siebie zawodzie, utraty lepszych zarobków w przypadku podwyższenia kwalifikacji itp.

Renta alimentacyjna

Art. 446 § 2 k.c. Osoba, względem której ciążył na zmarłym ustawowy obowiązek alimentacyjny, może żądać od zobowiązanego do naprawienia szkody renty obliczonej stosownie do potrzeb poszkodowanego oraz do możliwości zarobkowych i majątkowych zmarłego przez czas prawdopodobnego trwania obowiązku alimentacyjnego. Takiej samej renty mogą żądać inne osoby bliskie, którym zmarły dobrowolnie i stale dostarczał środków utrzymania, jeżeli z okoliczności wynika, że wymagają tego zasady współżycia społecznego.


1. wyrok SN sygn. I CR 103/75 z dnia 2.05.1975 r.

Prawo do renty alimentacyjnej jest roszczeniem osobistym każdej z osób uprawnionych i powinno być określone dla każdej z tych osób odrębnie.

2 wyrok SN sygn. I CR 746/73 z dnia 18.01 1974 r.

Renta alimentacyjna nie będzie się należeć z powodu śmierci męża żonie posiadającej pełną zdolność do pracy zarobkowej i nie obciążonej obowiązkiem wychowywania małoletnich dzieci, chociażby za życia pozostawała na jego utrzymaniu.

3 uchwała SN sygn. III CZP 50/68 z dnia 28.05.1968 r.

Ojciec dziecka, na rzecz którego została zasądzona renta odszkodowawcza z tytułu śmierci matki, zawarł ponownie małżeństwo, nie ma wpływu na podstawę i wysokość renty.

4. wyrok SN sygn. IV CK 648/04 z dnia 13.04.2005 r. (OSNC 2006/3/54)

Pokrewieństwo nie stanowi wyłącznego kryterium zaliczenia do najbliższych członków rodziny w rozumieniu art. 446 § 3 k.c. Najbliższymi członkami rodziny zmarłego, którym należy się odszkodowanie za pogorszenie sytuacji życiowej, może być konkubina i jej dzieci.

5. wyrok SN sygn. II UKN 125/00 z dnia 06.12.2000 r., OSNP 2002/15/65

Uchylenie lub zmiana wysokości renty zasądzonej lub wypłacanej na podstawie ugody (także pozasądowej), bez czasowego ograniczenia, możliwe jest tylko w sytuacji określonej art. 907 § 2 k.c., a więc gdy nastąpiła zmiana stosunków.

6. uchwała SN sygn. III CZP 142/93 z dnia 28.10.1993 r., OSNC 1994/4/82

W sprawie o zmianę wysokości renty na podstawie art. 907 § 2 k.c. Sąd może - stosownie do okoliczności - wziąć pod uwagę również istotny spadek siły nabywczej pieniądza.

7. wyrok SA w Katowicach sygn. I Aca 288/02 z dnia 13.09.2002 r., OSA 2003/7/28

Zmiana renty na jednorazowe odszkodowanie dotyczy tylko renty przyznanej na podstawie art. 444 § 2 k.c. względnie art. 446 § 2 k.c., czyli tylko w takich wypadkach, gdy obowiązek wypłacania renty wynika z czynu niedozwolonego. Przepis art. 447 k.c. nie może mieć zatem zastosowania w wypadku gdy uprawniony otrzymuje rentę na mocy umowy ubezpieczenia, co oczywiście nie wyklucza możliwości przeliczenia przez strony, w ramach swobody umów renty na jednorazowe, skapitalizowane świadczenie.

Zwrot kosztów związanych z uszkodzeniem ciała lub rozstrojem zdrowia

Art. 444 § 1 k.c. W razie uszkodzenia ciała lub wywołania rozstroju zdrowia naprawienie szkody obejmuje wszelkie wynikłe z tego powodu koszty. Na żądanie poszkodowanego zobowiązany do naprawienia szkody powinien wyłożyć z góry sumę potrzebną na koszty leczenia, a jeżeli poszkodowany stał się inwalidą, także sumę potrzebną na koszty przygotowania do innego zawodu.

1. wyrok SN sygn. I CR 864/73 z dnia 5.02.1974 r., analogicznie orzeczenie SN sygn. V PRN 2/75 z dnia 19.06.1975 r.

Zwrot tego typu kosztów jest szczególnie uzasadniony w sytuacji gdy konieczna jest szybsza regeneracja osłabionego organizmu poszkodowanego. Chodzi tutaj także o zwrot kosztów zakupu dla chorego bardziej wyszukanych potraw, większych ilości owoców itp. (pomimo tego, że chory nie wymagał specjalnej diety ale pod warunkiem, że nie było wyraźnego zalecenia lekarskiego nakazującego ograniczenie diety).

2. wyrok SN sygn. II CR 365/73 z dnia 04.10.1973 r.

Jeżeli pracująca zarobkowo żona - w celu pielęgnacji męża, który doznał uszkodzenia ciała na skutek czynu niedozwolonego - porzuciła pracę zarobkową i z tego powodu poniosła straty, poszkodowanemu przysługuje prawo żądania odszkodowania z tego tytułu w ramach art. 444 § 1 k.c. Jeżeli jednak taka pielęgnacja i opieka mogłaby być wykonywana przez osobę trzecią, wysokość odszkodowania z tytułu utraty zarobków przez żonę nie może przekraczać wynagrodzenia osoby mającej odpowiednie kwalifikacje do wykonywania tych czynności.

3. wyrok SN sygn. I CR 455/80 z dnia16.01.1981 r.

Do kosztów objętych paragrafem pierwszym art. 444 k.c. nie należą koszty pojazdu inwalidzkiego, jeżeli nie jest on konieczny do kompensowania kalectwa, a w szczególności do kontynuowania pracy zarobkowej wykonywanej przed wypadkiem.

4. wyrok SN sygn. II CKN 1018/00 z dnia 12.12.2002 r., niepublikowany

Wydatki na nabycie nowego samochodu ze specjalistycznym wyposażeniem należy zaliczyć do kosztów wymienionych w art. 444 § 1 k.c., gdy są one konieczne do kompensowania kalectwa osoby poszkodowanej.

5. wyrok SN sygn. II CR 427/71 z dnia 07.10.1971 r.

W skład kosztów wynikłych z powodu uszkodzenia ciała lub wywołania rozstroju zdrowia, o których mówi art. 444 § 1 k.c., wchodzą nie tylko koszty leczenia w ścisłym tego słowa znaczeniu, lecz także wydatki związane z odwiedzinami chorego w szpitalu przez osoby bliskie. Odwiedziny te są niezbędne zarówno dla poprawy samopoczucia chorego i przyśpieszenia w ten sposób leczenia, jak i dla kontaktu rodziny z lekarzami w celu uzyskania informacji i wskazówek o zdrowiu chorego i jego potrzebach. Odnosi się to zwłaszcza gdy poszkodowanym jest dziecko i gdy chodzi o wizyty jego rodziców.

6. wyrok SN sygn. II CK 481/04 z dnia 09.03.2005 r., niepublikowany

Odszkodowanie z § 1 art. 444 k.c. obejmuje wszelkie wydatki pozostające w związku z uszkodzeniem ciała lub rozstrojem zdrowia. Chodzi tu zatem o koszty leczenia, specjalnego odżywiania, dodatkowej pomocy pielęgniarskiej, koszty zabiegów rehabilitacyjnych itp.. Natomiast zasądzenie renty z uwagi zwiększenie się potrzeb poszkodowanego stanowią wyrównanie szkody przyszłej, wyrażającej się w stale powtarzających się wydatkach na ich zaspokojenie np. konieczność stałych zabiegów, dalszego leczenia, specjalnego odżywiania.

Odszkodowanie za koszty leczenia i pogrzebu, znaczne pogorszenie sytuacji życiowej oraz zadośćuczynienie dla najbliższych członków rodziny zmarłego

Art. 446 § 1 k.c. Jeżeli wskutek uszkodzenia ciała lub wywołania rozstroju zdrowia nastąpiła śmierć poszkodowanego, zobowiązany do naprawienia szkody powinien zwrócić koszty leczenia i pogrzebu temu, kto je poniósł.

§ 3. Sąd może ponadto przyznać najbliższym członkom rodziny zmarłego stosowne odszkodowanie, jeżeli w skutek jego śmierci nastąpiło znaczne pogorszenie ich sytuacji życiowej.

§ 4. Sąd może także przyznać najbliższym członkom rodziny zmarłego odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę.


1. wyrok SN sygn. II CKN 852/97 z dnia 04.06.1998 r.

Za przedwczesne należy uznać powództwo o zasądzenie kosztów nagrobka przed jego wzniesieniem.

2. wyrok SA w Katowicach sygn. III APR 34/96 z dnia 28.11.1996 r.

Przepis art. 446 § 1 k.c. stanowi, iż zobowiązany do naprawienia szkody powinien zwrócić koszty leczenia i pogrzebu temu, kto je poniósł niezależnie od tego czy jest spadkobiercą poszkodowanego, bowiem roszczenie z art. 446 § 1 k.c. jest samodzielne. Interpretacja powołanego przepisu wskazuje, że chodzi tu o koszty, które zostały już poniesione, co oznacza, iż poczynione zostały konkretne wydatki.

3. wyrok SN sygn. II CR 556/81 z dnia 06.01 1982 r.

Obowiązek zwrotu kosztów pogrzebu na podstawie art. 446 § 1 k.c. obejmuje zwrot kosztów bezpośrednio z pogrzebem związanych (jak przewóz zwłok, nabycie trumny, zakup miejsca na cmentarzu i in.), jak również zwrot wydatków, odpowiadających zwyczajom danego środowiska. Do tych wydatków zalicza się koszt postawienia nagrobku (w granicach kosztów przeciętnych, jeżeli nawet koszty rzeczywiste były znaczne, np. z uwagi na materiał lub wystrój nagrobku), wydatki na wieńce i kwiaty, koszty zakupu odzieży żałobnej i in. Do tych wydatków należy zaliczyć także wydatki na poczęstunek biorących udział w pogrzebie osób, przy uwzględnieniu okoliczności konkretnego przypadku, skoro jest to zwyczaj w zasadzie powszechnie przyjęty, zwłaszcza jeżeli jest w danym środowisku stosowany i dotyczy przede wszystkim krewnych zmarłego (bliższych i dalszych członków rodziny), jak również innych osób bliżej z denatem związanych. Koszt takiego poczęstunku, utrzymany w rozsądnych stosownie do okoliczności granicach (nie mającego charakteru tzw. stypy pogrzebowej), podlega zwrotowi na równi z innymi kosztami pogrzebu zgodnie z art. 446 § 1 k.c.

4. orzeczenie SN sygn. III PRN 77/78 z dnia 10.12.1979 r.

Niezależnie od zasądzonych innych świadczeń, sąd może przyznać najbliższym stosowne odszkodowanie za znaczne pogorszenie się ich sytuacji majątkowej.

5. wyrok SN sygn. I CR 361/74 z dnia 8.07.1974 r.

Ocena znacznego pogorszenia sytuacji życiowej, w jakiej znaleźli się najbliżsi członkowie rodziny zmarłego na skutek jego śmierci zależna jest od rozmiarów ujemnych następstw natury majątkowej wywołanych przez śmierć osoby najbliższej.

6. wyrok SA w Warszawie sygn. I ACA 989/97 z dnia 28.01.1998 r.

Odpowiedzialność z art. 446 § 3 k.c. nie jest uzależniona od przyczyn, które doprowadziły do popełnienia czynu zabronionego, od stopnia nasilenia winy sprawcy, a zatem od tych wszystkich okoliczności, które w postępowaniu karnym mogą wpływać na wymiar kary. Dla ustalenia tej odpowiedzialności nie jest konieczne uprzednie skazanie sprawcy szkody za przestępstwo pozbawienia życia.

7. wyrok SA w Katowicach sygn. III APA 7/96 z dnia 27.03.1997 r.

W przeciwieństwie do tzw. utraty samych środków utrzymania bądź ich ograniczenia, pogorszenie sytuacji życiowej, o którym mowa w art. 446 § 3 k.c., ma zasięg o wiele szerszy. Odszkodowanie to obejmuje szkody, które nie ulegają uwzględnieniu przy zasądzeniu renty. Są to szeroko pojęte majątkowe szkody, często nieuchwytne lub trudne do wyliczenia, prowadzące do znacznego pogorszenia sytuacji życiowej osoby najbliższej. Pogorszenie sytuacji życiowej polega nie tylko na pogorszeniu obecnej sytuacji materialnej, lecz także na utracie realnej możliwości samej stabilizacji warunków życiowych lub ich realnego polepszenia. Takie właśnie pogorszenie następuje w przypadku utraty małżonka bądź ojca przez małoletnie dzieci.

8. wyrok SA w Katowicach sygn. I ACa 23/01 z dnia 19.04.2001 r., Wokanda 2002/7-8/77

Ocena, czy nastąpiło znaczne pogorszenie sytuacji członków rodziny zmarłego nie może odnosić się wyłącznie do stanu z dnia śmierci poszkodowanego, ale musi prowadzić do porównania hipotetycznego stanu odzwierciedlającego sytuację, w jakiej w przyszłości znajdowaliby się bliscy zmarłego, do sytuacji, w jakiej znajdują się w związku ze śmiercią poszkodowanego.


9. wyrok SA w Białymstoku sygn. I Aca 30/01 z dnia 06.02.2001 r., OSA 2001/9/49

Przyznanie w oparciu o art. 446 § 3 k.c. odszkodowanie ma na celu naprawienie szkody majątkowej, która nie jest uwzględniona przy zasądzeniu renty osobom uprawnionym. Dla oceny znacznego pogorszenia się sytuacji życiowej miarodajny jest stan w chwili śmierci osoby bezpośrednio poszkodowanej z tym, że jeżeli ma miejsce pogarszanie się tej sytuacji, to uwzględnia suię też sytuację z daty wyrokowania.


10. wyrok SN sygn. IV CR 412/80 z dnia 04.11.1980 r.

Przy ocenie wpływu wstrząsu psychicznego spowodowanego śmiercią osoby najbliższej na ogólną sytuację życiową pokrzywdzonego pod kątem widzenia przesłanki z art. 446 § 3 k.c. należy mieć na uwadze istotną okoliczność. Chodzi mianowicie o kwestię związku przyczynowego między śmiercią osoby najbliższej i spowodowanym tym wstrząsem a pogorszeniem się sytuacji życiowej. Pogorszenie się sytuacji życiowej musi być obiektywnym i przyczynowo uzasadnionym wynikiem śmierci osoby najbliższej, a nie wynikać tylko z subiektywnych reakcji i ich życiowych konsekwencji.


11. wyrok SN sygn. II PR 242/74 z dnia 08.11.1974 r.

Utrata najstarszego dziecka, które w niedalekiej przyszłości wkroczyłoby w wiek produkcyjny, stanowi dla rodziców niezamożnych i obarczonych obowiązkiem utrzymania i wychowania pozostałych małoletnich dzieci zawsze znaczne pogorszenie ich sytuacji życiowej w rozumieniu art. 446 § 3 k.c. Pozbawia ich bowiem korzyści z pomocy, choćby świadczonej doraźnie, na jaką mogliby liczyć ze strony swojego dziecka czy to w postaci usług w gospodarstwie czy też w formie gotówki.


12. wyrok SN sygn. II CR 148/80 z dnia 03.06.1980 r. (OSNC 1981/3/29)

Odprawa pośmiertna nie podlega zaliczeniu na poczet świadczenia przysługującego poszkodowanemu z tytułu obowiązkowego ubezpieczenia komunikacyjnego.


13. uchwała składu 7 sędziów SN z dnia 26.10.1970 r. (OSNCP poz.121)

Roszczenie o odszkodowanie z art. 446 § 3 k.c. przechodzi na spadkobierców uprawnionego.


14. uchwała pełnego składu Izby Cywilnej SN sygn. III CZP 20/09 z dnia 7.05.2009 r.

Zasiłek pogrzebowy przewidziany w art. 77 ustawy z dnia 17.12.1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych nie podlega uwzględnieniu przy ustalaniu odszkodowania dochodzonego na podstawie art. 446 § 1 k.c.


15. wyrok SA w Poznaniu sygn. I ACa 227/06 z dnia 2.08.2006 r.

Przyznane na podstawie art. 446 § 3 k.c. odszkodowanie nie zależy ani od globalnej sumy odszkodowania żądanej przez uprawnionego, ani również od sumy gwarancyjnej wyznaczającej maksymalny próg odpowiedzialności ubezpieczyciela. Odszkodowanie przyznane na podstawie wyżej wymienionego artykułu jest zależne wyłącznie od zakresu szeroko pojętej szkody majątkowej, prowadzącej do znacznego pogorszenia sytuacji życiowej osoby najbliższej. Pogorszenie sytuacji życiowej polega natomiast na pogorszeniu obecnej sytuacji materialnej oraz utracie realnej możliwości polepszenia warunków życia w przyszłości.


16. wyrok SN sygn. I CSK 384/07 z dnia 13.12.2007 r. (OSP 2009, zeszyt 2 s.138)

Okolicznością sprzeciwiającą się uwzględnieniu żądania poszkodowanego wyłożenia z góry przez zobowiązanego do naprawienia szkody sumy potrzebnnej na koszty leczenia (art. 444 § 1 zd. 2 k.c.) nie jest wykazanie, że poszkodowany objęty jest finansowaniem świadczeń opieki zdrowotnej ze środków publicznych.

Zadośćuczynienie pieniężne za śmierć w wypadku drogowym dla najbliższych członków rodziny zmarłego - art. 446 § 4 k.c.

1.wyrok SO w Gliwicach sygn. II C 152/09 z dnia 24.03.2010 r.


Rozpatrując roszczenia powoda po tragicznej śmierci w wypadku drogowym jego rodziców przyznał mu 40 000 zł tytułem zadośćuczynienia. Sąd wziął pod uwagę kwestie wspólnego zamieszkania rodziców z synem, wysokość utraconych zarobków, pogorszenie się sytuacji życiowej - zmniejszył się dochód na jednego członka rodziny, pozbawienie opieki jego syna przez babcię, wstrząs psychiczny wywołany śmiercią. Na zmniejszenie zadośćuczynienia miał wpływ dorosły wiek i samodzielność powoda.


2.wyrok SA w Łodzi sygn. IA Ca 178/10 z dnia 14.04.2010 r.

Sąd przyznał zadośćuczynienie matce po śmierci syna w kwocie 100 000 zł. Podkreślił przy tym, iż dobrem osobistym, którego naruszenie wymaga rekompensaty jest prawo do życia w rodzinie. Przyjął, że najwyższe zadośćuczynienie powinno być zasądzane na rzecz osób, które na skutek śmierci stały się samotne, bez rodziny i w ten sposób należy traktować rodziców, którzy utracili ostatnie dziecko i nie będą mogli już mieć własnych dzieci. Uznał również, że zadośćuczynienie nie powinno zależeć od sytuacji majątkowej zmarłego, a roszczenia związane z uszczerbkiem o charakterze materialnym powinny być kompensowane w ramach stosownego odszkodowania z art. 446 § 3 k.c. Obniżając wysokość pierwotnie ustalonego zadośćuczynienia na 150 000 zł wskazał na wypracowane kryteria ustalania zadośćuczynienia pieniężnego za naruszenie dóbr osobistych z art. 23 i 24 w zw. Z art. 448 k.c. gdzie sąd musi brać pod uwagę kompensacyjny charakter zadośćuczynienia i rodzaj naruszonego dobra. Naruszenie prawa do życia w rodzinie w opinii Sądu stanowi daleko większą dolegliwość psychiczną dla członka rodziny zmarłego, niż w przypadku innych dóbr, a skutki rozciągają się na całe życie osób bliskich.


3.wyrok SO w Rzeszowie sygn. I C 1503/09 z dnia 15.03.2010 r.

Sąd zasądził na rzecz młodej małżonki zadośćuczynienie po tragicznej śmierci jej męża w wysokości 230 000 zł uwzględniając uprzednio wypłaconą przez ubezpieczyciela kwotę 20 000 zł. Sąd wskazał na silny wstrząs, apatię zaburzenia adaptacyjne powodującego niechęć do życia, niechęć do podejmowania leczenia, ciężki stan zdrowia psychicznego, wyjątkowo silne przeżycie traumatyczne gdyż utrata małżonka nastąpiła na początku trwania małżeństwa i w jej młodym wieku. Małżonkowie byli związania ze sobą silną więzią emocjonalną. Wszelkie plany życiowe poszkodowana łączyła z mężem.


4.uchwała SN sygn. III CZP 76/10 z dnia 22.10.2010 r.

"Najbliższemu członkowi rodziny zmarłego przysługuje na podstawie art. 448 k.c. w związku z art. 24 § 1 k.c. zadośćuczynienie pieniężne za doznaną krzywdę, gdy śmierć nastąpiła na skutek deliktu, który miał miejsce przed dniem 3 sierpnia 2008 r." Uchwałę podjęto ponieważ pojawiły się wątpliwości w kwestii dopuszczalności dochodzenia roszczenia o zadośćuczynienie za krzywdę doznaną w skutek śmierci osoby najbliższej na gruncie stanu prawnego obowiązującego przed nowelizacją art. 446 k.c.



Zdaniem Aleksandra Daszewskiego - radcy prawnego, koordynatora w Biurze Rzecznika Ubezpieczonych, wyrażonym w opracowaniu "Miarkowanie zadośćuczynienia dla najbliższych członków rodziny z art. 446 § 4 k.c." kwota bazowa rozważania o wysokości zadośćuczynienia powinna być określona na odpowiednio wysokim poziomie i stanowić ekonomicznie odczuwalną wartość, w obecnej rzeczywistości 100 000 - 200 000 zł i być korygowana o istotne dla rozmiaru indywidualnej krzywdy czynniki.

Odrębna (inna) krzywda

1.     wyrok SN sygn. I CK 321/04 z dnia 20.10.2004 r.


Nie należy dopatrywać się odrębnej krzywdy wtedy, gdy w rzeczywistości ujawniona zostaje tylko nowa okoliczność powodująca jedynie rozrastanie się istniejącej już, dawniej i znanej sądowi krzywdy. Gdyby jednak w przyszłości została ujawniona inna krzywda, całkowicie odrębna, której nie można było w ramach podstawy poprzedniego sporu przewidzieć, to wówczas jest to nowa krzywda, która wcześniej nie była przedmiotem rozstrzygnięcia i nie mogła być tym samym objęta powagą rzeczy osądzonej.

2.     wyrok SN sygn. II CKN 875/97 z dnia 10.02.1998 r.

Jeśli poszkodowany ujawni nową krzywdę, której nie można było przewidzieć w ramach podstawy poprzedniego sporu, może mu być przyznana odpowiednia kwota do jej naprawienia.

Opracował:

dr Ryszard Brodnicki

 

powrót na górę