Wstrzymanie spłaty rat BGK – kredyt frankowy i późniejsze unieważnienie umowy
W sprawie kredytu frankowego prowadzonej przeciwko Bankowi Gospodarstwa Krajowego, sygn.I C 428/22, Sąd postanowieniem z 4 marca 2022 r. udzielił zabezpieczenia w postaci wstrzymania obowiązku spłaty rat kredytu indeksowanego do CHF. Zabezpieczenie obowiązywało do czasu prawomocnego zakończenia postępowania, które zakończyło się unieważnieniem umowy kredytowej.
1. Kredyty indeksowane BGK – konstrukcja umów i sporne postanowienia
Bank Gospodarstwa Krajowego, choć działa jako instytucja państwowa, udzielał kredytów indeksowanych do franka szwajcarskiego na warunkach zbliżonych do tych, które stosowały banki komercyjne. Także w umowach BGK występowały klauzule waloryzacyjne. Były one oparte na kursie ustalanym jednostronnie przez bank. Umowy posługiwały się także dwoma różnymi kursami: jednym przy wypłacie i innym przy spłacie kredytu.
Mechanizm ten prowadził do znacznego ryzyka po stronie kredytobiorców i dawał bankowi swobodę w kształtowaniu wysokości zobowiązania. W pozwie wskazałyśmy, że brak przejrzystości zasad ustalania kursu oraz konstrukcja indeksacji uzasadniają ocenę postanowień jako niedozwolonych.
1. Wstrzymanie spłaty rat BGK. Znaczenie postanowienia zabezpieczającego
Po analizie materiału Sąd Okręgowy w Toruniu uwzględnił wniosek o zabezpieczenie. Postanowieniem z 4 marca 2022 r. wstrzymał obowiązek spłaty rat do czasu prawomocnego zakończenia sprawy. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że dalsze wykonywanie umowy obciążonej wadami mogłoby prowadzić do nadmiernego ryzyka po stronie kredytobiorcy.
Decyzja została podjęta bez sporządzania pisemnego uzasadnienia. Oznacza to, że argumenty wskazane w pozwie zostały przez Sąd zaakceptowane w całości.
3. Dlaczego zabezpieczenie miało znaczenie?
Wstrzymanie rat pozwoliło prowadzić proces bez dalszego obciążenia wynikającego z wykonywania umowy, której ważność kwestionowaliśmy.
W sprawach dotyczących BGK argumenty dotyczące abuzywności klauzul są zbieżne z tymi, które pojawiają się w sporach z innymi bankami. Umowa nie mogła zostać utrzymana po wyeliminowaniu klauzul indeksacyjnych.
Aktualizacja: unieważnienie umowy BGK
Po uzyskanym zabezpieczeniu sprawa zakończyła się wyrokiem. Sąd Okręgowy w Toruniu ustalił nieważność umowy kredytu indeksowanego do CHF zawartej z BGK.
W uzasadnieniu Sąd wskazał, że klauzule waloryzacyjne, które były przez Bank Gospodarstwa Krajowego nie spełniały standardu przejrzystości. Kredytobiorca nie miał możliwości przewidzenia ekonomicznych skutków wykonywania umowy. Mechanizm indeksacji dawał bankowi jednostronną możliwość kształtowania salda kredytu, co prowadziło do rażącej nierównowagi kontraktowej.
Mechanizm ten prowadził do znacznego ryzyka po stronie kredytobiorców i dawał bankowi swobodę w kształtowaniu wysokości zobowiązania. Tego rodzaju konstrukcje pojawiały się również w innych umowach kredytów indeksowanych, o których piszemy w analizach dotyczących kredytów w walucie obcej.
Wyrok potwierdził, że umowy frankowe BGK – mimo że zawierane z bankiem państwowym – podlegają ocenie na takich samych zasadach jak umowy banków komercyjnych. Po stwierdzeniu nieważności umowy strony zostały rozliczone.
4. Znaczenie sprawy dla kredytobiorców BGK
Sprawa I C 428/22 pokazuje, że kredyty frankowe BGK nie różnią się konstrukcyjnie od kredytów oferowanych przez inne instytucje. W praktyce zawierały identyczne klauzule waloryzacyjne, które wielokrotnie były oceniane jako niedozwolone.
Udzielenie zabezpieczenia w postaci wstrzymania spłaty rat, a następnie prawomocne stwierdzenie nieważności umowy, pokazują, że umowy kredytów indeksowanych do CHF zawierane przez BGK podlegają takiej samej ocenie prawnej jak analogiczne umowy banków komercyjnych. Zakres ochrony kredytobiorcy oraz dopuszczalność dochodzenia roszczeń oceniane są każdorazowo na podstawie treści konkretnej umowy, okoliczności jej zawarcia oraz aktualnej linii orzeczniczej.
Inne postępowania dotyczące umów BGK omawiamy również w zbiorze wpisów z tagu Bank Gospodarstwa Krajowego.
